سيد محمد كمره اى
مقدمه 37
روزنامه خاطرات سيد محمد كمره اى ( فارسى )
در منابع ديگر به عضويت كمرهاى در سازمان اتحاد اسلام ، مهاجرت به همراه ساير مليون از تهران به هنگام جنگ جهانى اول و . . . اشاره شده بود : در اين ميان دو سرفصل را در زندگى كمرهاى برجستهتر از ساير فصول يافتم ، يكى جلوگيرى از تشكيل مجدد حزب دمكرات به هنگامى كه اعضاى اصلى آن در مهاجرت به سر مىبردند و ديگرى در مخالفت با قرارداد 1919 م . در اين مقطع بود كه دمكراتها به دو دسته تقسيم شدند يكى تشكيلىها كه خواهان تشكيل مجدد حزب بودند و ديگر ضد تشكيلىها كه سازماندهى دوباره حزب را با توجه به نبودن اعضاى عمده و اصلى آن نظير سليمان ميرزا ، تقىزاده ، مساوات كزازى ، كلوب و . . . به صلاح نمىدانستند و كمرهاى رهبر ضد تشكيلىها بود . به نوشته شميم « پس از انقلاب اكتبر روسيه ، هجده تن از دمكراتها كه در تهران مانده و يا از مهاجرت به ايران برگشته بودند ( از جمله ملك الشعراى بهار ) تصميم گرفتند كه حزب درهم پاشيده خود را احيا كنند . كميته مركزى حزب احياشدهء دمكرات با دولت وثوق الدوله قرار گذاشته بود كه انتخابات مجلس چهارم را زودتر آغاز كنند . اما انشعاب حزبى و تشكيل گروه و دسته جديدى به نام تشكيلات دمكراتهاى ضد تشكيلى به وسيله سيد محمد كمرهاى و يارانش كه همگى از اعضاى سابق حزب دمكرات بودند نقشه حزب دمكرات را برهم زد . » « 1 » در همين ايام كمرهاى به عنوان سردسته مخالفين قرار داد ، به دستور وثوق الدوله بازداشت و راهى زندان شد . « 2 » اوراق ديگر زندگى اين سيد نيز كه به تدريج در مقابلم گشوده مىشد جالب توجه بود . در خاطرات مخبر السلطنه خواندم كه كمرهاى به دنبال قتل شيخ محمد خيابانى ، در عين مخالفت دولت مشير الدوله ، در خانهاش براى او مجلس ترحيم گرفت « 3 » كه البته با دخالت پليس ، ناتمام ماند .
--> ( 1 ) . شميم ، على اصغر ، ايران و دورهء سلطنت قاجار ، انتشارات مدبر ، چاپ هفتم ، تهران ، 1375 ، ص 576 . ( 2 ) . رشديه ، شمس الدين ، خاطرات سياسى و تاريخى ، انتشارات فردوسى ، تهران ، 1362 ، ص 198 . ( 3 ) . هدايت ، مهديقلى خان ( مخبر السلطنه ) ، طلوع مشروطيت ، جام ، تهران ، 1362 ، ص 227 .