است . اين سندها از ابقاى رئيس يك تلگراف‌خانه گرفته تا بركنارى حاكم يك ايالت ؛ از دستور اعدام رئيس يك طايفه گرفته تا تعيين نماينده براى مجلس شوراى ملى ، آن هم به خواست وزير جنگ و امراى لشكرهاى او ، با ما سخن مىگويند . علاوه‌بر « اسناد كاخ مرمر » ، براى حفظ قالب تقويم‌نگارى ( كرونولوژى ) و به دست دادن نمايى منسجم از فضاى سياسى ، اجتماعى ، اقتصادى و فرهنگى آن دوره ، منابع مهم دست اولى چون روزنامه‌هاى آن دوره ، كتابهايى كه منابع اصلى آن دوره تاريخى به‌شمار مىروند و نيز اسناد مراكزى چون بايگانى ملى انگليس ، وزارت امور خارجه ايران ، سازمان اسناد ملى ايران و مجلس شوراى اسلامى نيز در تدوين اين اثر مورد استفاده قرار گرفته است . 2 . از نكات گفتنى در اين تقويم‌نگارى ، تطبيق تاريخهاى شمسى ، قمرى و ميلادى است . اهميت اين موضوع از آن‌جاست كه منابع متأخر در معادل‌سازى تاريخها براى پيش از سال 1304 ش معمولا دچار اشتباه مىشوند . در آن دوره ، هر دو تاريخ شمسى و قمرى كاربرد داشت ، اما در مكاتبات رسمى تاريخ شمسى از رسميت بيشترى برخوردار بود . نام ماهها ، نام بروج فلكى بود : حمل ( فروردين ) ، ثور ( ارديبهشت ) ، جوزا ( خرداد ) ، سرطان ( تير ) ، اسد ( مرداد ) ، سنبله ( شهريور ) ، ميزان ( مهر ) ، عقرب ( آبان ) ، قوس ( آذر ) ، جدى ( دى ) ، دلو ( بهمن ) ، حوت ( اسفند ) . در تقويم رايج آن زمان ، حمل ( فروردين ) 30 روز ، جدى ( دى ) 29 روز و حوت ( اسفند ) 30 روز بود . نكته ديگر آن‌كه هر سال يكى از ماه‌هاى خرداد يا تير 32 روز محاسبه مىشد . براى نمونه در دو سال 1300 و 1301 ش تيرماه 32 روز ، و در دو سال 1302 و 1303 ش خرداد 32 روز داشت . ازاين‌رو تطبيق تاريخهاى هر روز از اين كتاب با استناد به مدارك همان زمان انجام شده است . براى اين كار روزنامه‌هاى وقت - كه معمولا در صفحه اول خود هر سه تاريخ قمرى ، شمسى و ميلادى را درج مىكردند - يكى از مآخذ تطبيق تاريخ بوده است . ديگر ، مكاتبات ادارى است كه بعضا هر دو تاريخ قمرى و شمسى را در سربرگ‌هاى خود مىنوشتند . غير از اين ، مراسلاتى كه ميان سفارت‌خانه‌هاى كشورهاى خارجى و مراكز داخلى رد و بدل مىشد ، يا نامه‌ها و تلگرامهايى كه مأموران سياسى ايران از كشورهاى مختلف به وزارت امور خارجه مىفرستادند ، در كنار تاريخ ميلادى ، معادل شمسى يا قمرى آن را نيز مىنگاشتند . بررسى روزانه اين مدارك و مقايسه آنها ، موجب شده كه تطبيق تاريخى اين روزشمار بىنقص بوده ، و قابل استناد باشد . 3 . در اين روزشمار بنابر آن بوده است كه وقوع حوادث ، معيار اصلى جاى گرفتن آنها در روز موردنظر باشد . تلگرامهاى وزارت جنگ كه حجم قابل توجهى از اخبار را به خود اختصاص مىدهند ، دو تاريخ در سرصفحه خود دارند : تاريخ اصل تلگرام و تاريخ كشف . اگر غير از اين دو زمان ، تاريخ تحرير نيز در پايان تلگرام نوشته شده باشد ، همان به عنوان زمان وقوع لحاظ مىشود ، در غير اين صورت تاريخ اصل تلگرام معيار درج در روز موردنظر است . نامه‌ها نيز كه معمولا يك تاريخ دارند ، ملاك زمان وقوع خبر هستند . و در اين بين چه در تلگرامها و چه نامه‌ها اگر از رخدادى با تاريخ مشخص ياد شده باشد ، فارغ از زمان تحرير يا تاريخ اصل تلگرام ، تاريخ آن حادثه معيار وقوع خبر بوده است . براى نمونه يكى از حوادث مهم سال 1301 كشتار نظاميان اعزامى به خوزستان در منطقه شليل توسط بختياريها با مجوز انگليس است . تمامى