[ تصوير ] سيد ضياء الدين طباطبائى * تقاضاى دولت ايران از وزيرمختار جديد شوروى براى تغيير حركت مسير خود به تهران نادر ميرزا نماينده ايران در عشق‌آباد ، طى تلگرافى به آستارا ، از ورود وزيرمختار جديد شوروى و همراهانش به عشق‌آباد خبر داد و افزود : آنها راجع به مسير عزيمت خود به تهران از دولت ايران سؤال نموده‌اند . از آن‌جا كه ، وزيرمختار جديد از طريق خراسان به واسطهء نامساعد بودن راه و ريزش برف فراوان و نبودن وسائل حمل‌ونقل ، با مشكل همراه بود و با توجه به اينكه انگليسىها اعلام كرده بودند خروج نظاميان خود را در ماه آوريل آغاز خواهند كرد ؛ دولت ايران اعلام كرد : براى رفاه وزيرمختار جديد ترجيح مىدهد ، او ابتدا به انزلى رفته و مقدمات انحلال جمهورى گيلان و بازگشت نظاميان روسيه را فراهم نموده و سپس به طرف تهران عزيمت نمايد . 11

--> ( 1 ) . سوادكوه از شمال به شاهى ، از جنوب به فيروزكوه ، از شرق به دودانگه و از غرب به بندپى از شهرستان بابل محدود است و سرزمينى كوهستانى است . ( 2 ) . فيروزكوه در سر سه‌راه تهران به مازندران و سمنان واقع شده و سرزمينى كوهستانى است كه آب آن از رودخانه‌هاى گور سفيد و شورستان و چشمه‌سارها تأمين مىشود و از آثار قديمى آن از قلعه‌اى به نام خراب ده مىتوان نام برد . ( 3 ) . مراسله رئيس الوزراء به وزارت داخله ، 22 / 12 / 1299 ، اسناد مؤسسه تاريخ معاصر ، شم 3 - 2898 ر . ( 4 ) . روزنامه ايران ، 26 / 12 / 1299 ، ص 1 . ( 5 ) . همان ، 23 / 12 / 1299 ، ص 2 . ( 6 ) . آقايان منصور السلطنه ، ذكاء الملك ، حاجى سيد نصر اللّه ، آقا سيد محمد قمى ، آقا شيخ محمد بروجردى ، آقاى سيد على قمى و شريعت‌زاده ، اعضاى اين كميسيون را تشكيل مىدادند . ( اسناد موسسه تاريخ معاصر ، شم 4789 - ن ) . ( 7 ) . سيد مصطفى عدل ( منصور السلطنه ) فرزند حاج ابراهيم خليل ( ابراهيم ركن الدوله ) در سال 1258 ش ، در تبريز به دنيا آمد . ( سال تولد وى در اطلاعات دختران و پسران ، شم 696 ، تاريخ 17 / 12 / 1351 ، ص 4 ، حدود سال 1261 ش ، ذكر شده است ) . پس از گذراندن تحصيلات مقدماتى در ايران ، به پاريس رفت و موفق به اخذ دانشنامهء ليسانس در رشتهء حقوق گرديد . در سال 1282 به ايران بازگشت و در سال 1284 ش ، مفتش كل ايالت آذربايجان شد . در اوايل سال 1287 ش ، در وزارت امور خارجه ، مشاور حقوقى شد . در اواخر همين سال به وزارت عدليه منتقل و مدعى العموم اول استيناف شد . وى در سال 1290 ش ، به رياست كل كابينهء وزارت معارف و اوقاف منصوب شد اما خيلى زود اين كار را رها كرده و در همان سال به عنوان كميسر تحديد حدود ايران در عثمانى حضور داشت . در سال 1294 ش ، رئيس كابينهء وزارت داخله و سال بعد ، رئيس ادارهء امور عدليه بود . پس از كودتاى سوم اسفند 1299 ش ، به كفالت وزارت عدليه منصوب گرديد . همزمان در مدرسهء علوم سياسى نيز تدريس مىكرد . در سال 1301 ش ، معاون وزارت عدليه شد اما در آبان 1302 از اين سمت استعفا داد . او در كابينهء مستوفى الممالك كه در خرداد 1305 به شاه معرفى شد سمت كفالت وزارت عدليه را دارا بود . در اواخر دى سال 1313 ، منصور السلطنه با سمت وزيرمختار ايران به سوئيس رفت و در سال 1315 ش ، رئيس ادارهء عهود جامعهء ملل شد . بعد از تبعيد و خروج رضا شاه از ايران در سال 1320 ش ، در سومين كابينهء محمد على فروغى ، مصطفى عدل ، وزير فرهنگ اين كابينه شد . در سال 1323 در كابينهء محمد ساعد سمت وزير مشاور را داشت ، در كابينهء ابراهيم حكيمى و كابينهء عبد الحسين هژير نيز وزير مشاور بود . پس از سقوط كابينهء هژير بار ديگر ساعد روى كار آمد . در اين كابينه نيز عدل وزير مشاور بود . و اين سمت ، آخرين وزارت او بود . سرانجام در تيرماه 1329 ش ، بر اثر بيمارى سرطان درگذشت . ( اطلاعات دختران و پسران ، ش 696 ، 17 / 12 / 1324 ، ص 1 ؛ وزراى معارف ايران ، ص 130 - 129 ؛ وزيران علوم و معارف و فرهنگ ايران ، ص 361 - 355 ؛ روزنامه كيهان ، 22 / 4 / 1329 ، ص 8 و فرهنگ معين ) . ( 8 ) . مصوبه مزبور به شرح ذيل بود : « ماده 1 - رسيدگى به تمام دعاوى به طريق اختصارى خواهد بود و بايد طرفين دعوى اعم از اينكه اصيل يا وكيل باشند در جلسه مقرره تمام ادله و اسناد خود را اظهار دارند مگر اينكه اجراى اين مقصود به نظر محكمه از حيطه امكان خارج باشد . ماده 2 - هيچ قرارى قبل از صدور حكم در ماهيت قابل استيناف نيست به جز قرار رد عرضحال و قرار رد دعوى ماده 3 - مدت اعتراض براى احكام غيابى در محكمه صلحيه پنج روز خواهد بود ماده 4 - مدت استيناف احكام ابتدائى ده روز است با رعايت مدتى كه براى مسافات در اصول محاكمات مقرر است . ماده 5 - وديعه استيناف موقوف است ولى مخارج محاكمه بايد تماما در موقع تقديم عرضحال استينافى پرداخته شود ماده 6 - مستناف در حين دادن عرضحال و مستناف عليه در حين دادن جواب بايد كليهء اعتراضات و ادله و اسنادى را كه دارند به محكمه تقديم دارند و در حين رسيدگى استينافى محكمه در تشخيص اين‌كه حضور طرفين لازم است يا نه مختار خواهد بود و در صورت عدم حضور طرفين حكمى كه صادر مىشود حضورى محسوب است ماده 7 - در رسيدگى به دعوى جعل محكمه مقيد به رعايت مواعيد مقرره در اصول محاكمات نيست و فقط بايد سرعت رسيدگى را در نظر بگيرد و در صورتى كه جاعل قبلا تعيين و در حين محاكمه معين شود محكمه رسيدگى به دعوى جعل را از نقطه‌نظر حقوقى تعقيب خواهد نمود ماده 8 - كليه موارد اصول محاكمات حقوقى كه منافى با رعايت مواد فوق باشد موقتا لازم الاجرا نخواهد بود . » ( روزنامه ايران 24 / 12 / 1299 ، ص 2 ) . ( 9 ) . مراسله رياست وزرا به حكومت‌نظامى تهران ، 22 / 12 / 1299 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293001479 . ( 10 ) . اسناد كابينه كودتا ، ص 97 . ( 11 ) . تلگراف منشور الملك از آستارا به رئيس الوزراء ، 23 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 2 ، پ 4 ، ص 122 .