جمعه 10 شهريور 1300 / 2 سپتامبر 1921 / 28 ذى الحجه 1339 * اعتراض انگليس به واگذارى امتياز نفت شمال به كمپانى سينكلر در حاشيه مذاكرات دولت ايران با كمپانى نفتى « سينكلر » 1 براى واگذارى امتياز نفت شمال ايران به اين كمپانى ، دولت انگليس كه واگذارى اين امتياز را به شركت آمريكايى بر خلاف حقوق كمپانى نفت انگليس و ايران مىدانست ، رسما اعتراض خود را به دولت ايران اعلام كرد . انگليسىها حقوقى را كه كمپانى نفت انگليس و ايران از خوشتاريا تحصيل كرده بود ، براى خود محفوظ مىدانستند ، در صورتى كه دولت ايران مدعى بود ، امتياز خوشتاريا كه كمپانى نفت انگليس و ايران آن را خريده ، باطل بوده است . 2 * اعتراض سفارت آلمان به توقيف يك تبعه آلمانى روزنامه بامداد روشن در شمارهء امروز خود نوشت : يك نفر آلمانى كه از روسيه فرار كرده ، در منطقه خراسان ، توسط حكمران دره‌جز توقيف شد . 3 در پى درج اين خبر ، سفارت آلمان در يادداشتى به وزارت امور خارجه ، ضمن اعتراض نسبت به اين موضوع ، خواستار آزادى فورى اين فرد آلمانى شد . 4 وزارت امور خارجه ايران در پاسخ اعلام كرد : در صورت صحت موضوع و فقدان يك علت موجه ، فورا وى را آزاد خواهد كرد . 5 * بازگشت هيئت مذاكره‌كننده با شجاع الملك به مشهد اعضاى هيئت مذاكره‌كننده با شجاع الملك همراه با شوكت الدوله به مشهد بازگشتند . هيئت مذاكره‌كننده اظهار داشتند : هرچند شجاع الملك حكومت كلنل محمد تقى خان را به رسميت نمىشناسد ، اما در حال حاضر قصد جنگ با وى را ندارد . كلنل محمد تقى خان ضمن ارسال تلگراف براى شجاع الملك به وى متذكر شد كه مىتواند او را در باخرز 6 و تربت‌جام آزاد بگذارد ، ليكن به منظور تضمين صلح بايد پسرش را به عنوان گروگان به مشهد بفرستد . 7

--> ( 1 ) . كمپانى نفتى كه رئيس آن هرى سينكلر پسر يك داروفروش از اهالى ايالت كانزاس آمريكا بود . از سال 1903 سينكلر شروع به خريد اراضى كانزاس نمود و به وسايل مختلف توانست مقدارى از اراضى نفت‌خيز را از سرخ‌پوستان بومى آمريكايى به قيمت بسيار ارزان در ايالت اوكلاهاما بدست آورد . در مدت كمى سينكلر توانست در اراضى خريدارى شده به كشف نفت موفق شود و يكى از ميليونرهاى آمريكا گردد . سپس شركت بزرگى تشكيل داد كه در زمرهء يكى از شركت‌هاى بزرگ نفت آمريكا محسوب مىگرديد . در روند توسعه فعاليت‌هاى اين شركت ، سينكلر به اين فكر افتاد كه با دولت شوروى داخل مذاكره شده و امتياز نفت آن كشور را نيز به دست آورد . بنابراين در سال 1923 به مسكو رفت و به دولت شوروى پيشنهاد نمود كه تمام معادن نفت شوروى و پالايشگاه‌هاى روسيه به او واگذار شود كه آنها را اداره نمايد و انحصار فروش محصول در داخل و خارج به او تخصيص داده شود . مذاكرات سينكلر با اولياى شوروى منتهى به امضاى قراردادى شد كه تأثير قاطعى بر قضيه نفت شمال ايران داشت . ( نفت شمال ، ص 39 ) . ( 2 ) . مراسله سفارت انگليس به وزارت خارجه ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 39 ، پ 1 ، ص 38 . ( 3 ) . روزنامه بامداد روشن ، 10 / 6 / 1300 . ( 4 ) . مراسله سفارت آلمان به وزارت خارجه 10 / 6 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ايران ، س 1300 ، ك 4 ، پ 2 ، ص 2 . ( 5 ) . مراسله وزارت خارجه به سفارت آلمان ، 28 / 6 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 4 ، پ 2 ، ص 1 . ( 6 ) . باخرز در مشرق شاهرود و در جنوب دشت اسفراين واقع شده است و از شعب كوه‌هاى واقع‌بين دره گرگان و تجن محسوب مىشود كه تا كوه‌هاى هشتادان و خراسان در مشرق افغانستان امتداد يافته و به هندوكش مىپيوندد . ( 7 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، صص 132 - 133 .