يكى تأسيس « فدراسيون جنوب ايران » 2 و ديگرى تصرف تهران با كودتاى نظامى . طرح فدراسيون جنوب با مخالفت دفتر هند و خزانه‌دارى انگليس روبه‌رو شد 3 و بنابراين طرح كودتا در دستور كار قرار گرفت . 4 « آيرونسايد » ، بر اين باور بود كه ديكتاتورى نظامى در ايران تمام اشكالات كنونى ما را حل خواهد كرد . 5 براى اجراى اين طرح ، بسترسازىهاى لازم انجام گرفت . از يك‌سو ، افكار عمومى را از احتمال حمله بلشويك‌ها و وقوع انقلاب كمونيستى در كشور به وحشت انداختند ، 6 به گونه‌اى كه « احمد شاه » و بسيارى از مردم قصد ترك تهران را داشتند ، 7 و از سوى ديگر به شناسايى نيروهاى مجرى كودتا پرداختند . « آيرونسايد » در كمتر از چهار ماه رضا خان را از فرماندهى يك آترياد به فرماندهى كل قزاق ترفيع داد . 8 او در خاطراتش مىنويسد : با رضا گفتگو كردم و مأموريتش را به او تفهيم كردم و با او شرط كردم كه به بريتانيا خيانت نكند و شاه را هم از سلطنت خلع نكند . رضا هردو شرط را با خوشرويى پذيرفت ، من دست او را فشردم و به « اسمايس » گفتم بگذار به تدريج راه بيفتد . 9 « آيرونسايد » همچنين مىنويسد كه گفتگوهايم با رضا خان را به نرمن گفتم و با او ترتيب دادم تا تاريخ روزى را قطعى كند كه قزاق‌هاى ايرانى از سرپرستى ما خارج مىشوند ، يعنى عمليات كودتا را شروع كنند . 10 در راستاى اين فرايند ، هم‌زمان با اينكه به رضا خان اجازه داده شد كه به تدريج راه بيفتد ، در تهران نيز از سوى سفارت بريتانيا اقداماتى انجام مىگرفت تا مديريت سياسى كودتا تعيين و فعال شود ، 11 و ژاندارمرى از هرگونه اقدامى براى جلوگيرى از قزاق‌ها بازداشته شود . 12 در نتيجه چنين هماهنگىهايى بود كه نيروهاى قزاق به فرماندهى رضا خان از قزوين عازم تهران شدند ، در نزديكى تهران « سيد ضياء الدين طباطبايى » هم به آنها پيوست و آنها سرانجام در سحرگاه سوم اسفند 1299 ش ، وارد تهران شدند .

--> ( 2 ) . اسناد محرمانه وزارت امور خارجه بريتانيا ، ج 13 ، سند شماره 688 به نقل از شيخ الاسلامى ، « نظرى به كودتاى سوم اسفند 1299 » ، ماه‌نامه اطلاعات سياسى اقتصادى ، بهمن و اسفند 1369 . ( 3 ) . غنى ، سيروس ، ايران برآمدن رضا خان ، برافتادن قاجار و نقش انگليسيها ، ترجمه كامشاد ، ص 172 . ( 4 ) . صباحى ، هوشنگ ، سياست انگليس و پادشاهى رضا شاه ، ترجمه پروانه ستارى . صص 180 - 179 . ( 5 ) . شيخ الاسلامى ، نظر به كودتاى سوم اسفند 1299 . پيشين . ( 6 ) . آورى ، پيتر ، تاريخ معاصر ايران از . . . ، ج 1 ، صص 413 و 422 . ( 7 ) . British Documents . . . op . cit . Doc 407 , 437 . ( 8 ) . ايران برآمدن رضا خان ، برافتادن قاجار و نقش انگليسيها ، صص 171 و 179 . ( 9 ) . Major Genral sir Edmund Ironside . High Road to command . . . PP 161 , 178 . . ( 10 ) . ايران برآمدن رضا خان ، برافتادن قاجار و نقش انگليسيها ، صص 3 - 182 . ( 11 ) . همان ، صص 177 ، 179 ، 180 . ( 12 ) . همان ، ص 201 .