--> ( 1 ) . روزنامه ايران ، 12 / 1 / 1300 ، ص 1 . ( 2 ) . با برقرارى روابط كاپيتولاسيون يك دولت حق پيدا مىكند نسبت به اتباع خود كه در قلمرو دولت ديگرى ساكن هستند ، قوانين خويش را اجرا كند و در صورت لزوم در مورد آنان قضاوت نمايد . در قديم چون مهمترين وظيفه كنسول‌ها ، داورى و قضاوت بين اتباع براى رفع اختلافات آنان بود ، لذا بعضى لغت كاپيتولاسيون را مترادف با اصطلاح حق قضاوت كنسولى ، ترجمه يا تعبير مىكنند ولى كاپيتولاسيون ، مفهومى وسيع‌تر از آن دارد و بايد آن را اعطاى وضع خاص و تضمين امتيازات مخصوص به اتباع دولتى در قلمرو دولت ديگر ، تعريف كرد . ( حقوق كنسولى ، ص 218 ) . ( 3 ) . مراسله وزارت خارجه به وزارت داخله ، 11 / 1 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 2 ، پ 11 ، ص 39 . ( 4 ) . مراسله وزارت خارجه به وزارت داخله ، 11 / 1 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 2 ، پ 11 ، ص 39 . ( 5 ) . محمد رضا ميرزاده عشقى ، فرزند سيد ابو القاسم كردستانى ، در سال 1272 ش ، در همدان به دنيا آمد . تحصيلات خود را در مدارس آليانس و الفت آغاز كرد و مدتى نيز ، در تهران به ادامه آن پرداخت . با شروع جنگ جهانى اول ، به هواخواهى از عثمانىها پرداخت و همراه مهاجرين ايرانى ، راهى استانبول شد و در دار الفنون استامبول در رشته علوم اجتماعى و فلسفه فارغ التحصيل شد . ميرزاده عشقى پس از مدتى به ايران بازگشت . در سال 1300 ش ، روزنامه قرن بيستم را منتشر ساخت كه داراى مقالاتى تند و انقلابى بود . ميرزاده عشقى در طول حيات خود ، آثار بسيارى پديد آورد . برخى از اين آثار به شكل ديوان ، كليات و كليات مصور به چاپ رسيده است . عشقى نمايشنامه‌هاى منظوم و منثور نيز نگاشته است . كه عمدتا در سالهاى 1293 تا 1302 ش ، تحرير شده است . ميرزاده عشقى در سال 1303 ش ، به دست افرادى ناشناس در تهران كشته شد . قتل ميرزاده عشقى در تهران و مجلس شوراى ملى جوش و خروشى برپا نمود و ملك الشعراى بهار در 17 / 4 / 1303 سخنانى راجع به اينكه ، دولت بايد از اين قبيل ترورهاى سياسى جلوگيرى نمايد و حتى بايد قاتلين عشقى به مجازات برسند ، ايراد نمود . ( تاريخ جرائد و مجلات ايران ، ج 4 ، ص 108 ؛ ادبيات معاصر ، ص 71 - 73 ؛ سخنوران نامى معاصر ايران ، ج 4 ، ص 2490 - 2496 ؛ سخنوران نامى ايران ، ج 1 ، ص 239 - 250 ؛ ديوان ، ص 300 ؛ كليات عشقى ، ص 426 ) . ( 6 ) . مجوز اجراى اين دو نمايش در 18 فروردين‌ماه به حكومت‌نظامى تهران داده شد . ( اسناد كابينه كودتا ، ص 169 ) . ( 7 ) . اسناد كابينه كودتا ، ص 168 . ( 8 ) . هاشم بزاز ، پدر هاشم‌اف در مشهد زندگى مىكرد و تاجر البسه بود ( گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 43 ) . ( 9 ) . مائوموف يكى از تجار روسى بود . ( 10 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 43 . ( 11 ) . روزنامه پراودا در 5 مه 1912 ابتدا به عنوان نشريهء رسمى جناح سوسيال دموكرات دوماى دولتى روسيه منتشر شد . اين روزنامه به عنوان روزنامهء كارگرى هرروز منتشر مىشد و عملا ارگان كميتهء مركزى حزب كمونيست روسيه ( بلشويك‌ها ) بود . بنيانگذار آن ولاديمير اوليانوف لنين و تيراژ آن در آغاز انتشار چهل هزار نسخه بود . پراودا از همان آغاز باعث ناخرسندى حكومت تزار شد ، به گونه‌اى كه در همان سال‌هاى ابتداى انتشار از 645 شمارهء روزنامه ، 190 شمارهء آن مورد حملهء دربار قرار گرفت . روزنامه ، پىدرپى تعطيل مىشد و هربار با عنوانى تازه و با اضافه شدن پيشوند يا پسوندى به كلمهء پراودا دوباره شروع به انتشار مىكرد . قبل از آغاز جنگ ، اين روزنامه انتشارش ممنوع شد و كاركنان آن دستگير شدند . در 8 ژوئيه 1914 پراودا به مدت طولانى بسته شد و انتشار دوباره آن پس از خلع نيكلاى دوم از سلطنت ممكن گرديد . در 5 مارس 1917 ، پنج روز پس از سرنگون شدن نيكلاى ، پراودا به عنوان ارگان كميتهء مركزى حزب سوسيال‌دمكرات كارگر روسيه ( بلشويك‌ها ) انتشار خود را از سر گرفت . در مارس 1918 م ، پس از انتقال حكومت از سن‌پطرزبورگ به مسكو ، پراودا نيز به مسكو منتقل شد . در 1925 تيراژ پراودا به 504 هزار نسخه رسيد . روزنامه در اين دوران به جنگ با تروتسكيسم و ديگر گروه‌هاى حزبى كه مىخواستند با استالين مبارزه كنند ، پرداخت و در اواخر دسامبر 1926 اين جنگ را با قلع و قمع تروتسكيست‌ها به پايان رساند . تيراژ روزنامه در سال 1970 م ، به 9 ميليون و 200 هزار نسخه رسيد كه با افزايش تعداد اعضاى حزب ، تيراژ آن نيز ، افزايش يافت . ( تاريخ تحليلى رسانه‌هاى روسيه . . . ، ص 30 - 33 ) . ( 12 ) . دومين روزنامهء مهم در ميان مطبوعات شوروى ، روزنامهء ايزوستيا ( اخبار ) بود . اين روزنامه ارگان شوراهاى نمايندگان زحمت‌كشان شوروى بود و به طور عمده خطمشى خالص سياسى داشت و ارگان هيئت‌رئيسهء شوراى عالى شوروى محسوب مىشد . ايزوستيا از 1 مارس 1917 ابتدا به‌عنوان ارگان شوراى نمايندگان كارگران و سربازان پطروگراد منتشر شد و از 14 اوت تا 29 سپتامبر 1917 به عنوان ارگان كميتهء اجرايى مركزى و شوراى نمايندگان كارگران و سربازان به انتشار خود ادامه داد . اين روزنامه تا انقلاب اكتبر ، زير نظر سوسياليست‌هاى انقلابى و منشويك‌ها ( اقليت ) اداره مىشد . اما پس از انقلاب به دست بلشويك‌ها افتاد . قبل از اين‌كه روزنامه به دست كمونيست‌ها بيفتد مورد غضب لنين بود . روزنامهء ايزوستيا در 12 مارس 1918 همراه با دولت بلشويك‌ها به مسكو منتقل شد . از دسامبر 1922 با تأسيس اتحاد جماهير شوروى سوسياليستى ، روزنامهء ايزوستيا به ارگان كميتهء اجرايى مركزى شوروى و كميتهء مركزى اجرايى تمام شوروى تبديل شد . تا اواسط 1925 ستلكوف سردبير روزنامه بود . سپس به جاى او يك لنينيست متعصب به نام سكورتسوف استپانوف سردبير شد . از 26 ژانويهء 1937 ايزوستيا به عنوان ارگان شوراهاى نمايندگان مردم شوروى منتشر مىشد و تا پايان 1991 با همين عنوان به انتشار خود ادامه داد . بنابه تصميم كميتهء مركزى حزب كمونيست شوروى ايزوستيا از اول ژوئيهء 1960 به روزنامهء عصر تبديل شد و از همان سال هفته‌نامهء ضميمهء خود را با نام نيدليا ( هفته ) منتشر كرد . پس از به قدرت رسيدن برژنف ، آجوبى كه از 1957 سردبير ايزوستيا بود ، بلافاصله از كار بر كنار شد . تيراژ روزنامه در اواخر دوران برژنف به بيش از 9 ميليون نسخه رسيده بود . ( تاريخ تحليلى رسانه‌هاى روسيه . . . ، ص 33 - 35 ) . ( 13 ) . تلگراف وزارت خارجه به نادر آراسته در عشق‌آباد ، 11 / 1 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 63 ، پ 1 ، ص 3 . ( 14 ) . شهر تفليس پايتخت كشور گرجستان است كه در آن روزگار جزو حكومت روسيه ( شوروى ) محسوب مىشد . ( 15 ) . شهر ايروان پايتخت كشور ارمنستان است كه در آن روزگار جزو حكومت روسيه ( شوروى ) محسوب مىشد . ( 16 ) . تلگراف وزارت خارجه به منشور الملك در آستارا ، 11 / 1 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 63 ، پ 1 ، ص 2 . ( 17 ) . مراسله سفارت انگليس به وزير خارجه ، 25 / 2 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 3 ، پ 8 ، ص 6 . ( 18 ) . منطقه‌اى مرزى در شمال‌شرقى ايران است . ( 19 ) . روزنامه ايران ، 12 / 1 / 1300 ، ص 2 . ( 20 ) . همان . ( 21 ) . اولين سالن سينما در سال 1284 ش ، ( 1905 م ) در خيابان چراغ‌گاز توسط شخصى به نام « صحاف‌باشى » پديد آمد . دو سال بعد « روسى خان » در زمان حكومت محمد على شاه در خيابان لاله‌زار و فردوسى دو سالن نمايش فيلم نسبتا مدرن تأسيس كرد . بعد از آن در سال 92 - 1291 « اردشير خان » در خيابان فردوسى سالنى تأسيس كرد . او دستگاه تهيه فيلم و سالن نمايشى « صحاف‌باشى » را خريدارى نمود و تا سال 1304 ش ، كه سال پايان عمرش به حساب مىآيد به كار سينما رونقى خاص بخشيد و در نتيجه سينماى جوان ايران شاهد نوعى شكوفايى نسبى گرديد . به‌طوريكه ، در سال 1327 ش ، حدود 8 سالن سينما در تهران وجود داشت . ( جامعه‌شناسى ارتباطات ، ص 170 - 169 ) . ( 22 ) . اسناد ملى ايران ، شم ت 293001474 . ( 23 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 1 ، پ 9 . ( 24 ) . گنجينهء اسناد ، سال سوم 1372 ، دفتر چهارم ، ص 72 . ( 25 ) . روزنامه ايران ، 12 / 1 / 1300 ، ص 1 .