محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
41
رستم التواريخ ( فارسى )
انصاف و حساب ، با خلوص نيت و پاكدلى با خلايق ، سلوك نمايد و در امور ، بلندهمت باشد و طامع نباشد و اخذ و ضبط حبّه و دينار ، حقوق ديوانى ننمايد - مثلا اگر دانهاى گندم يا جو يا هريك از حبوب ، چه اگر دانهاى خردل يا خشخاش باشد افتاده باشد بر زمين ، خم بشود و بردارد و ضبط نمايد و به جايش صرف نمايد و از اين طريقه ، عارش نيايد . زيرا كه اخراجات حساب دستگاه پادشاهى ، بيش از حساب است و اگر نظر و تأمل در امور پادشاهى نمايى ، پادشاهان از همهء فقرا ، فقيرتر و از همهء محتاجان ، محتاجتر مىباشند . و گنج يا دفينهء سلطانى كه بروز نمايد ، حقّ پادشاه است . و از اموال دشمن ملك و ملت ، لشكريان ، هرچه غنيمت آرند ، پنجيك آن حق پادشاه است . « بايد به حكم پادشاه ، كوچهها و خيابانها و بازارها را از مردار و فضلات و چيزهاى كثيف و خبيث و عفونتپذير ، پاك و پاكيزه نمود تا باعث عفونت هوا و و با و بيمارى نگردد . و بايد مردمان عيّار مكّار زيرك محقق را شاه به اطراف و جوانب ممالك خود و غير خود روانه نمايد كه از وقايع و كون و فساد همهء عالم ، خصوصا از همهء قلمرو و دستگاهش اخبار به او رسانند - كه از همهجا با خبر و آگاه باشد . « پادشاه بايد بردبار و پرحوصله باشد و هميشه بر نفس امّارهء خود ، سوار باشد ، نه آن كه نفس امّاره را بر خود سوار نمايد . و هميشه شهوت و غضب را مغلوب بدارد و نگذارد كه بر وى غالب شوند . و بايد در هر شهر و ده و سرحدى به جهت طى دعوا و رفع ادعا و تفريق حق و باطل و قطع نزاع و جدال خلايق ، فيصلىهاى عالم از همهجا آگاه و حكمهاى عادل با معرفت قرار داده . پادشاه بايد طالب رنج و مشقت خود و راحت و رفاه ديگران باشد . و پادشاه بايد دائم در پى اصلاح امور مملكت و اهلش باشد . و پادشاه بايد بسيار حريص باشد در جمع كردن اموال و آلات و اسباب پادشاهى . « بعد گفت : اى پادشاهى كه خدا تو را به قدرت كامله بر ما پادشاه كرده و اى نواب