عبد الحسين نوايى

287

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

انحلال مجلس دوم چنان‌كه گفتيم روسها ، بعد از اولتيمام چهل و هشت ساعته ، يك مهلت 6 روزه نيز در اين روزها دادند و شادروان كسروى چنين دانسته كه علت دادن اين مهلت 6 روزه اين بود كه روسها هرگز تصور چنين مقاومتى از جانب مجلس و ملت نمىكردند و اين روزها « آنان اندكى دودل شده و به نرمى گراييده بودند و آنان نيز مىكوشيدند كه كار به جنگ نينجامد » . روز 24 ذى الحجه هيئت وزيران باز به مجلس آمدند و باز وزير خارجه به سخن درآمده خواست كه مجلس يا اختيار كار را به هيئت وزرا بدهد تا اولتيماتوم را بپذيرند يا كميته‌اى مركب از پنج نفر انتخاب كنند و كار را به دست كميته بسپارند مجلس پيشنهاد دوم را پذيرفت . ولى وقتى سخن از انتخاب اشخاص به ميان آمد ، باز وكلاى دموكرات از پذيرفتن عضويت در كميته سر باز زدند و به جايى نرسيد . در چنين وضعى بود كه دولت تصميم به انحلال مجلس گرفت . آن هم به دست يپرم خان . بدين‌ترتيب كه يپرم خان انقلابى ديروز و رئيس نظميه روزهاى اولتيماتوم نيز چون دولتى شده بود طرفدار پذيرفتن اولتيماتوم و عهده‌دار بازى آخرين در انحلال مجلس شد ، همان مجلسى كه براى افتتاح مجددش ( بعد از توپ بستن محمد على شاه ) يپرم فداكاريها كرده بود . طبق نوشته شادروان كسروى : روز 30 ذيحجه 1329 ( 22 دسامبر 1911 ) يپرم كه تا آن روز در جبههء آزاديخواهان بود در جرگهء دولتيان قرار گرفت و عده‌اى از مجاهدين اعتدالى را دور خود جمع آورد و به دست همان مجاهدان ، اولتيماتومى به مجلس فرستاد كه بايد تا چهار ساعت اختيار كارها را به دولت بسپارند و مجلس را نيز ببندند و سپس خود او نيز به مجلس رفت و با ميرزا حسين خان مؤتمن الملك رئيس مجلس گفتگو كرد و بر سر حرف خود ايستاد . همان روز مجلس كميتهء پنج نفرى را برگزيد . يكى از اين