عبد الحسين نوايى

24

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

اختلاف كاركنان وزارت خارجه با وزير سعد الدوله وزير خارجه در آغاز جنبش مشروطيت از هواخواهان مشروطه بود و به سمت نمايندگى مجلس هم انتخاب شده بود . ولى بعدها گويا چون خيلى ازخودراضى بود و آن‌طور كه ميل داشت براى او احترامى قائل نبودند از مجلس كناره‌گيرى و از آزادىخواهى اعراض كرد و خود را به محمد على - ميرزا نزديك نمود و به همين جهت هم در كابينهء مشير السلطنه به سمت وزير خارجه انتخاب گرديد . ولى اين وزير دولت مشروطه همه‌جا زبان به بدگوئى و ناسزا نسبت به مشروطه و مشروطه‌خواهان و مجلس مىگشود و از اين‌رو مورد توجه و اعتماد آزادىخواهان و مجلس نبود . هنوز چند روزى از عمر كابينهء مشير السلطنه نگذشته بود كه بين اعضاء وزارت خارجه با وزير اختلاف شديدى روى داد و اين اختلاف منجر به اعتصاب كاركنان وزارت خارجه شد و صدراعظم به او تكليف استعفا كرد و چون قبول نكرد ، شاه فرمان عزل او را داد . روز 24 شعبان ، مشير السلطنه صدراعظم به مجلس آمد و محمد على خان علاء السلطنه را كه همراه او بود به سمت وزير امور خارجه معرفى كرد و گفت « آقاى علاء السلطنه را كه در سابق وزير امور خارجه و چند روزى بود كه در موقع تغيير كابينه استعفا داده بود به همان منصب و شغل انتخاب شده و به مجلس معرفى مىشوند » . رئيس مجلس اظهار كرد كه « كار وزارت خارجه به جائى رسيده بود كه بين رئيس و مرئوس اختلاف واقع شده بود . به او ( مقصود سعد الدوله است ) تكليف شد كه استعفا دهد . استعفا نداد . آقايان حجج اسلام خيلى كوشش كردند كه رفع غائله بشود . در حضور همايونى هم مدلل داشتم كه بهتر است سعد الدوله استعفا دهد . ولى چون نداد و كار مهم بود ، اعليحضرت همايونى هم رقم فرمودند كه استعفاى تو را قبول كرديم . »