عبد الحسين نوايى
23
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
ورزد و شايد براى همين منظور بوده كه قواى خود را به ايران فرستاده تا پريشانى تازهاى براى مملكت و مجلس شوراى ملى فراهم سازد . اوضاع به همين وضع باقى بود تا زمان كابينهء مشير السلطنه و در اين مدت ، يكصد و پنجاه قريهء سرحدى ايران را عثمانيها تصرف كردند . در اين موقع دولتهاى روس و انگليس بار ديگر اقدام نمودند و بالاخره در - نتيجهء اقدام نمايندگان روس و انگليس در تهران و استانبول ( كه از اقدامات عثمانىها كه آن ايام با آلمانيها روابط دوستانه و نزديك داشتند راضى نبودند ) قرار بر اين شد كه دولت عثمانى قواى خود را از مرز ايران عقب بكشد و مسائل مرزى در كميسيون مشترك ايران و عثمانى كه نمايندگان روس و انگليس هم در آن شركت داشته باشند حل بشود . به همين جهت ، در روز 23 شعبان ، سعد الدوله وزير خارجه به مجلس آمد و نامهاى را كه از طرف سفراى روس و انگليس به وزارت خارجه نوشته بودند و در آن به محل مسئلهء اختلاف ايران و عثمانى به نحوى كه بيان شد اشاره شده بود قرائت نمود و اظهار كرد : همين روزها عساكر عثمانى عقبنشينى خواهند كرد ، به نحوى كه موجبات آسايش دولت و ملت ايران فراهم گردد . پس از اين جريان ، دولت حاجى ميرزا حسن خان محتشم السلطنهء اسفنديارى را به سمت نمايندگى ايران در كميسيون مرزى ايران و عثمانى برگزيد كه به طرف رضائيه حركت كرد . موضوعى كه در اينجا تذكار آن بىمورد نيست اينست كه در همان ايامى كه دولت جابر عثمانى به دستور سلطان عبد الحميد اين تجاوزات را به خاك ايران نموده بود ، كميتهء « اتفاق و ترقى » ترك كه براى استقرار آزادى در خاك عثمانى مىكوشيد ، ابراز همدردى نسبت به ايران نمود و رفتار عبد الحميد و دولت عثمانى را مورد نكوهش قرار داد .