عبد الحسين نوايى
22
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
تجاوز عثمانىها به مرزهاى ايران از سال 1323 گفتگوهائى دربارهء مرز ايران و عثمانى بين دولت ايران و عثمانى جريان داشت و عثمانىها به بهانهجوئى ، عساكر خود را وارد خاك ايران نمودند و از طرف ايران هم لشكرى از تبريز به جلوگيرى فرستادند . ولى در اين ميان نمايندگان روس و انگليس در تهران و استانبول ميانجى شدند و قرار شد كميسيونى مركب از نمايندگان ايران و عثمانى و روس و انگليس در مرز تشكيل گردد و اين مشكل را حل نمايد . اين وقايع مصادف با جنبش مشروطيت در ايران بود . اين كشمكش همچنان باقى بود تا در كابينهء اتابك ، در تاريخ 21 جمادى الاخر ، سپاهيان عثمانى بار ديگر حملهء خود را به خاك ايران آغاز كردند و كردها را تحريك نمودند كه دهات اطراف رضائيه را تاراج نموده و مردم را قتل و غارت نمايند و آشوب و ناامنى بسيارى در آذربايجان غربى برپا كردند . انجمنهاى تبريز و رضائيه واقعه را به مجلس اطلاع دادند . در مجلس نطقهاى آتشينى ايراد شد و مجلس اصرار داشت كه دولت فورا سپاه به آذربايجان غربى اعزام دارد . ولى محمد على شاه و اتابك سهلانگارى مىكردند و بالاخره على - رغم تمايل مجلس و مردم تبريز ، فرمانفرما را به حكومت آذربايجان برقرار و مأمور رفع غائله كردند . ولى از رفتن فرمانفرما هم نتيجهاى حاصل نشد و قواى عثمانى همچنان به تحريك كردها و قتل و غارت مردم اشتغال داشت و هروقت مجلس به دولت و محمد على شاه فشار مىآورد كه اقدامى نمايند ، جواب مىدادند مشغول مذاكره با دولت عثمانى هستيم . ولى به موجب سندى كه بعدا روزنامهء حبل المتين انتشار داد و تأثير شگفتى در مردم نمود ، معلوم شد سلطان عبد الحميد پادشاه جابر عثمانى و معاصر محمد على شاه ، با محمد على شاه مكاتبهء دوستانه داشته و به او توصيه نموده است كه در برابر آزادىخواهان ايران استقامت