عبد الحسين نوايى
205
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
البته اين اقدام به سادگى صورت نگرفت و روسها تهديد به اشغال گمركات شمال نمودند و ساير ملل خارجى هم ( جز انگليس و امريكا و عثمانى ) با اين ترتيب مخالفت كردند . ولى خزانهدار كل از اين مخالفتها جا خالى نكرد . مرنارد هم حاضر نبود ، به اين آسانى ، به رقيب امريكائى خود تسليم شود و به كمك وزيرمختار روس پاكليوسكى كزل به ترغيب وود رئيس بانك شاهنشاهى پرداختند كه فقط بروات به امضاى مرنارد قابل پرداخت باشد . اما رئيس بانك قبول نكرد و مرنارد نيز در مخالفت خود باقى ماند . اين اختلاف داخلى كه جنبهء سياسى هم يافت طول كشيد . بالاخره ، بر اثر پيشنهاد شوستر و استفاده از اختيارات خود ، هيئت وزراء تحت حكمى رسمى مرنارد را مجبور به اطاعت قانون نمود . برو به فرنگستان ! سپهدار از طرز كار شوستر و حمايت دموكراتها در مجلس از او راضى نبود شوستر هم نمىخواست كه با درگيرى به حساب تمامنشدنى وزارت جنگ ، كه وزارتش با سپهدار و معاونتش با نصرة الله خان امير اعظم بود ، بودجهء مملكت را تلف كند . در كتاب اختناق ايران داستانهائى چند از طرز رفتار اين رئيس الوزراء و وزير جنگ و معاونش ذكر شده كه براى هرايرانى تأثرآور است . و ما براى احتراز از تفصيل از نقلش خوددارى مىكنيم . ساير اعضاء كابينه هم از آنان بهتر نبودند و حتى يكى از وزراء ، بابت شركت در يك كميسيون سرحدى ، 14 هزار تومان از خزانهاى كه هيچ موجودى نداشت مطالبه مىكرد . همانطوركه شوستر مىنويسد روز چهاردهم ژوئن ( 16 جمادى - الثانى ) به حساب قرضى كه مورد مذاكره با بانك شاهى بود دويست و پنجاههزار تومان مساعده گرفته بود . مسئولين امور بوى پول شنيدند . بلافاصله باز موضوع حساب وزارت جنگ و حقوق افراد و تهيهء قورخانه مثل خون سياوش به جوش آمد و