عبد الحسين نوايى
187
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
البته خوانندگان بهتر مىدانند كه چرا امريكا براى اين موضوع انتخاب شده . چه در آن تاريخ ، امريكا از جريان دخالت سياسى در امور دنيا بر كنار بود و طبق اصول مونروئهء رئيسجمهور معروف خود ، همانگونه كه با دخالت هردولت خارجى در امور قارهء امريكا مبارزه مىكرد ، از هرگونه دخالتى در امور ساير قطعات دنيا نيز دورى مىجست و همين جهت بىطرفى كلى باعث شد كه ايرانيان وطنپرست از آن مملكت مستشار بخواهند و الا اگر از ممالك اروپا كسى خواسته مىشد يا انگليسىها اشكال مىكردند يا روسها . پيش از ورود مستشاران امريكائى به ايران يك نفر فرانسوى به نام مسيو بيزو BIZOT برحسب اجازه و تصويب مجلس اول براى اصلاح امور مالى به ايران آمده بود . ولى وى به قول مستر شوستر در كتاب خود تنها چيزى كه به يادگار گذاشت گزارشى راجع به اقتصاديات ايران بود كه با فرانسهء فصيحى نوشته شده بود . نمايندهء سياسى ايران در واشنگتن ، عليقلى خان نبيل الدوله ، به وزارت خارجهء امريكا مراجعه كرده و از روى صورتى كه وزارت خارجه از متخصصين مالى به ايشان داد توانست چند نفر را انتخاب و منجمله مستر مورگان شوستر ، آن امريكائى آزادمنش ، را براى رياست خزانهدارى ايران استخدام كند . اما استخدام شوستر هم به آسانى صورت نگرفت . زيرا معروف است كه دولت روس بلافاصله به وزارت خارجه امريكا مراجعه كرد و دوستانه از فرستادن مستشار به ايران گله كرد . دولت امريكا هنوز در آن موقع درخواست ايران را نشنيده بود و پس از از دريافت درخواست ايران ، دولت امريكا به دولت انگليس مراجعه و كسب اطلاع از نظر آن دولت نموده بود و انگليسيها گفته بودند « سابقا اين مسأله محل توجه دولت بود . ولى اكنون نيست » پس از اين جواب ، دولت روسيه در آن لحظه بيش از اين