عبد الحسين نوايى
185
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
تشكيل نيروى ژاندارم و حفظ امنيت راههاى جنوب . رياست اين هيئت سوئدى با ژنرال يالمارسون بود و تشكيلات امروزى قواى ژاندارمرى در ايران نتيجهء فكر و زحمت آن افسران تربيتشدهء سوئدى مىباشد . * * * واقعهء عمدهاى كه در همين اوقات روى داد استعفاى حسينقلى خان نواب وزير امور خارجه بود در 24 ذيحجه 1328 . اما علت استعفاى نواب اين بود كه دولتين روس و انگليس از اينكه مرد وطنپرست تند متعصبى كه با نفوذ خارجيان نهايت دشمنى را داشت و در رأس وزارت خارجه قرار گرفته بود ناراضى بودند و هردو دولت در برانداختن او كوشش مىكردند . منتهى انگلستان به سيرهء هميشگى خود با كمال تأنى و روسها به عادت ديرينه با منتهاى خشونت . اقدام تند و دور از نزاكتى كه مقدمهء مخالفت علنى با وزير خارجه بود از اينجا شروع شد كه دولت ايران به موجب پروتوكول 21 شعبان 1327 و قبول دو دولت روس و انگليس متعهد گرديده بود كه هرساله مبلغ صدهزار تومان ، در وجه محمد على ميرزا پادشاه مخلوع قاجاريه ، كارسازى كند . به شرط آنكه وى از هرگونه دخالت و تحريك در امور مملكت ايران خوددارى كند و چنانچه دست به اقدام تحريكآميزى بزند دولت ايران حق داشته باشد كه مقررى او را قطع كند . از چندى پيش ، دولت اطلاع يافته بود كه محمد على ميرزا شروع به فعاليتهاى خاصى نموده و نسبت به اوضاع ايران مداخلاتى مىكند و خيالاتى در سر دارد ، و حتى از ادسا ، مركز اقامت خود ، خارج شده به ممالك اروپا مسافرت نموده و براى بازگشت خود زمينه مىچيند . دولت چندينبار با ادلهء مثبته و مدارك كامل به دو سفارت رجوع نمود و حقانيت خود را در قطع قسط آيندهء مستمرى شاه مخلوع ثابت نمود و چون موعد پرداخت رسيد ، از ارسال وجه خوددارى نمود . ولى سفارتين روس و انگليس هركدام يك مستخدم رسمى سفارتخانه را مأمور كردند