عبد الحسين نوايى

182

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

سپس نواب به شرح اقدامات ايران در تهيهء پول براى ايجاد قواى محافظ و حفاظت راهها نموده و با ملايمت تمام كارشكنيهاى دو دولت روس و انگليس را ذكر نموده آنگاه مىگويد كه حفظ راهها مورد نظر كامل دولت است و قريبا از قرضى كه از بانك شاهنشاهى در نظر گرفته شده مقدارى صرف امنيت طرق مىگردد . پس از ذكر اين مطالب ، نواب دوباره با كمال مهارت به موضوع جواب يادداشت برگشته مىنويسد : « . . . بهترين منبع عايدى كه حاليه در تحت مقتضيات فعليهء ايران مىشود حاصل كرد همان ارائهء طريق و اشاره‌ايست كه در مراسلهء اخير جناب‌عالى راجع به افزايش صد ده به عايدات گمركى مذكور و مندرج شده است . ولى چون پيشنهاد مندرجه در مراسلهء فوق الذكر مخالف با استقلال محقق مملكت مىباشد ، دولت ايران هرگز و در هيچ صورتى نمىتواند به آن پيشنهاد رضايت دهد . ولى چون دولت از طرفى به نگرانى دولت پادشاهى انگليس دربارهء امنيت خطوط تجارى اهميت مىدهد و از طرفى استقلال خود را با رفع نگرانى دولت اعليحضرتى توأم مىداند معهذا چنين صلاح و صواب مىپندارد كه اين اضافه صد ده را دولت ايران خود از گمركات جمع نموده به مصرف امنيت برساند . در آخر مكتوب هم نواب با احصائيه ( آمار ) دقيق ثابت مىكند كه با همه اغتشاشات ، ميزان تجارت امسال از سال قبل خيلى زيادتر بوده است . سر جارج باركلى جوابى به اين مراسله داده و بيهوده سعى كرده است كه اظهارات نواب را در باب افزايش تجارت اين سال بر سنوات گذشته تكذيب كند . راجع به اقامت قشون خارجى هم اصلا جوابى نداده ساير مطالب را نيز سربالا جواب داده و به اصطلاح تكرار كرده كه « مرغ يك پا دارد » . اين يادداشت دولت انگليس كه به اولتيماتوم 14 اكتبر معروف است بىاندازه در روحيهء مردم ايران و ايرانيان خارج از كشور خود مؤثر شد كه از هرطرف سيل