عبد الحسين نوايى

172

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

و هردو سفارتخانه رسما جواب پيشنهاد را پس فرستادند و شفاها مترجمين آنها گفتند كه مراسلهء مشترك سفارتين مورخ ماه مه 1910 ميلادى جوابى نداشته و صرفا داراى جنبهء اخطار بوده است . دولت مستوفى الممالك دولتى بود كه مىخواست كارى انجام دهد . به همين جهت لايحهء استخدام مستخدمين خارجى را به مجلس آورد كه 7 نفر فرانسوى براى ماليه ، 6 نفر براى وزارت داخله ( 4 نفر ايطاليائى و 2 نفر سوئدى ) و دو نفر براى عدليه ( يكى فرانسوى ديگرى مصرى ) به سمت مستخدمين خارجى براى تنظيم و ترتيب امور به ايران بيايند . بحث شديد درگرفت و وكلا شروع به ايراد نطق و تذكارات خود نمودند . با آنكه وزير ناطق دولت ، ميرزا اسد إله خان شهاب الدوله ، در باب وجود فرانسوىها در رأس ماليه تأكيد كرد كه « صلاحيت و مطبوعيت استخدام فرانسويها به دلايلى است كه نمىتواند علنى اظهار و اقامه نمايد » ، ولى مجلس پيشنهاد شاهزادهء آزاديخواه شيخ الرئيس را در اين‌كه مستخدمين ماليه از امريكائيها باشند بهتر پذيرفت . راجع به لفظ « مستخدم » هم به‌جاى « مستشار » ، ناطق دولت گفت اين تعبير از آن لحاظ در لايحه آمده كه ممكن است بعضى از اين افراد را دولت بخواهد اختيارات اجرائيه بدهد . اين پيشنهادها به كميسيون ارجاع شد . ولى به‌طورىكه خواهيم ديد نظر شاهزاده شيخ الرئيس پذيرفته و تصويب شد و حسينقلى خان به توسط نمايندهء ايران در امريكا ( على قلى خان نبيل الدوله ) شوستر را با همكارانش به ايران دعوت كرد . اما از وقايع مهمى كه در اين دوره به ظهور رسيد ، يكى فوت عضد الملك على رضا خان ايلخانى قاجار بود كه به مناسبت سن زياد و متانت طبيعى و آزادى - خواهى فطرى مورد توجه و احترام كليهء افراد ملت بود . وى همان است كه در بحبوحهء استبداد و سختگيرى محمد على شاه در خانهء خود ، آزاديخواهان و امراء