عبد الحسين نوايى
169
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
دربارهء ديگران جايز مىشمردند ، موجب مزاحمت مردم مىشدند و از طرفى ديگر ظهور عقايد سياسى دموكرات و اعتدالى آنان را به دو فرقه و دشمنى با يكديگر وادار كرده بود . بهطورىكه عدهاى مثل ميرزا على محمد خان تربيت و حيدر خان عمواوغلى و اتباع آنان طرفدار حزب دموكرات بودند و يكى از مجاهدين قفقازى - همانطور كه در گذشته ديديم - تنها به علت دلبستگى به عقايد دموكراتها ، بدون اجازهء افراد حزب ، آقا سيد عبد اللّه بهبهانى را در خانهء خود به ضرب چند تير شهيد نمود . يك دستهء ديگر از مجاهدين به رياست باقر خان و سردار محيى در مقابل اين عده قرار گرفته بودند و از عقايد اعتداليون پشتيبانى مىكردند . ستار خان هرچند در اين مطلب تند نبود ، ولى ميل خاطرش به طرف اعتداليون بيشتر بود . قتل سيد عبد اللّه بهبهانى موجب شد كه سه نفر از اين دستهء اخير ، در روز 25 رجب ، در خيابان لالهزار ميرزا على محمد خان تربيت و ميرزا سيد عبد الرزاق خان دوست رشيد وى را به ضرب گلوله شهيد كنند . صبح همان روز نيز ، دو قتل ديگر از همين قبيل اتفاق افتاده بود و حتى يك بار هم به خانهء نواب براى كشتن وى رفته بودند . دولت پس از مذاكره با سفراى روس و انگليس ، از ترس مداخلهء آنان ، تصميم گرفت مجاهدين را خلع سلاح نمايد تا ديگر اين وقايع تكرار نشود . تصميم دولت روز 27 رجب اعلام شد و از كسانىكه ، بدون اجازه مبادرت به حمل اسلحه مىكردند ، دعوت شد كه در ظرف 48 ساعت اسلحهء خود را تسليم نمايند . پشتگرمى دولت در اين عمل تند و شديد ، در درجهء اول احساسات بدى بود كه مردم نسبت به لجامگسيختگى مجاهدين پيدا كرده بودند و در درجهء دوم به افراد قزاق و سواران بختيارى باقر خان و سردار محيى نيز اجتماعى كرده به عنوان معوق ماندن حقوق چندماههء خود و كمى وجهى كه در مقابل تسليم اسلحه ذكر شده بود بدين موضوع اعتراض كرده اولتيماتوم دولت را رد كردند . در اين قضايا چنان كه بعدها به ثبوت