عبد الحسين نوايى

142

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

اشكالاتى براى ايران توليد كند . البته اين احتياط به‌جا بود . چه جريان حوادث نشان داد كه چند ماه بعد كه محمد على ميرزا دوباره به ايران از طرف استراباد حمله كرد ، دولت روس تزارى به همين عناوين در مورد املاك ملك منصور ميرزا شعاع السلطنه گربه‌رقصانىهاى فراوان نمود . قسمت چهارم مذاكرات مربوط به مقررى و مواجب ساليانهء شاه مخلوع قاجار بود . اين مذاكرات زياد طول كشيد و دولت انگليس سعى داشت كه هرچه زودتر مذاكرات تمام شده ، آشيان فساد درهم ريزد . ولى كميتهء موقت سختى مىكرد . بالاخره با وساطت سردار اسعد قضايا حل و قرار شد كه مواجب شاه در سال هشتاد هزار دلار يعنى تقريبا صدهزار تومان از طرف دولت ايران پرداخته شود مشروط به اين‌كه محمد على ميرزا ديگر قصد آمدن به ايران و ايجاد فتنهء مجدد ننمايد . روز بيست و يكم شعبان 1327 قمرى مذاكرات تمام شد و صورت‌جلسه ( پروتوكل ) به امضاء سفارتين و نمايندگان هيئت‌مديره رسيد و دو روز بعد ، محمد - على ميرزا و همراهانش به همراهى قزاقهاى روسى و سوارهاى هندى سفارت انگليس از سفارتخانه خارج و از راه طهران و قزوين و رشت به انزلى رسيد و از آنجا با كشتى روسى « پطروفسكى » در پانزدهم رمضان خاك ايران را ترك گفته به - طرف باكو حركت نمود و از آن‌جا به ادسا كه دولت روس مركز اقامت شاه قرار داده بود ، عزيمت نمود . روز دوم رجب احمد شاه وارد پايتخت شد . چراغانى مفصلى از طرف مردم به عمل آمد و دو دولت انگليس و روس رسما قانون مشروطهء جديد و سلطنت احمد شاه را قبول كردند . در دورهء استقرار دولت جديد ، تمام چاپخانه‌ها و روزنامه هائى كه استبداد و فشار محمد على شاه آنها را مجبور به تعطيل و توقيف نموده بود آزاد و مشغول فعاليت شدند .