( برابر 1154 ميلادى ) حسام الدين الپاقوش در دژمكى واقع در كرخه اقامت گزيد . ( ر ك : راحة الصدور ص 285 ) . بين سالهاى 547 و 570 حسام الدين شوهلى كه ترك بود حاكم لرستان و قسمتى از خوزستان شد . سنگ‌نبشته خرم‌آباد كه گويا به خط كوفى نوشته شده و هنوز هم خوانده نشده 67 مربوط به تركان است ( ر ك : دوبد جلد دوم ص 298 ) راولينسون تصور ميكرد كه نام اتابك شجاع الدين را در آن تشخيص داده است ، ولى لردكرزن معتقد است كه تاريخ اين كتيبه مربوط به زمانى دور تر است . بهرحال تمام اقداماتى كه جهت سركوبى و مطيع كردن لرستانيها و يا تصرف قسمتى از سرزمين آنها صورت گرفت نه تنها با شكست روبرو شد بلكه كوچكترين تأثيرى در وضع عشاير اين سامان نبخشيد و سرانجام سلسله اتابكان لرستان تأسيس شد . منابع و مآخذ عمده تاريخى كه حاوى مطالبى راجع به لرستان مىباشند عبارتند از تاريخ گزيده ( 730 هجرى برابر 1330 ميلادى ) كه براساس زبدة التواريخ بقلم جمال الدين كاشانى نوشته شده است ، تاريخ جهان‌آرا كه مؤلف آن قاضى احمد است كه در سال 975 هجرى فوت نموده است ، نامبرده از منابع منتشر نشده سود برده است ، ديگر كتاب شرفنامه است كه در سال 1105 ( 1596 ميلادى ) نوشته شده و مطالب آن بيشتر براساس مطالب زبده التواريخ و تاريخ گزيده مىباشد ، براساس كتابهاى مذكور كه مطالب آنها مكمل اظهارات جغرافيانويسان مسلمان مىباشد ، وضعيت لرستان در سال 300 هجرى ( 912 - ميلادى ) بدين قرار بوده است : حكمرانان شول كه تا قبل از دوره مغول نويسندگان مسلمان از آنها نامى نبرده‌اند بر نيمى از لرستان حكمفرمائى داشتند . بنا به روايت تاريخ گزيده ( ص 537 ، 539 - 513 ) شولستان حاكمى داشته بنام نجم الدين اكبر ، در مجمع الانساب ذكر شده است كه اصولا « نجم الدين » لقبى است كه به حكمرانان شول ميدادند كه به طور موروثى در خانواده آنها باقيماند . آن قسمت از لرستان ( شايد كهگيلويه ) كه تحت حكومت شولها بود پيشوائى داشته به