به ياد سيد جلال الدّين طهرانى يادداشت در سالهاى اخير « 1 » حفريات علمى رصدخانهء مراغه توسط دانشگاه آذرابادگان آغاز شده است و گزارشهايى چند از آنچه تاكنون مكشوف شده به وسيلهء آقاى دكتر پرويز ورجاوند - كه نظارت حفارى با ايشان است - به چاپ رسيده است . « 2 » اينك براى تكميل اطلاعات دو مدرك ناشناخته و مكتوبى را كه گواه بر شوق پيشينيان در شناختن اين مؤسسهء علمى و تاريخچهء بازشناسى رصدخانهء مراغه بوده است معرفى مىكند و به مناسبت ترتيب يافتن نمايشگاه حفريات مراغه و نقشه و عكسهاى آنجا با همكارى دانشگاه آذرابادگان و دانشگاه تهران و وزارت فرهنگ و هنر در كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران آنها را در رسالهء منفرد و مستقلى به چاپ مىرساند . نخستين اطلاع ، مربوط به عهد صفوى و مأموريتى است كه شاه عباس در سال 1019 پس از فتح قلعهء دمدم و عزيمت به حدود مراغه ، به شيخ بهائى و ملّا جلال منجّم و ملّا عليرضاى خوشنويس ( يعنى عليرضاى عباسى كتيبه نگار ) داد تا نقشهء رصد مراغه را رسم كنند . فرزند جلال منجّم موسوم به ملّا كمال در تاريخ خود اجمالى ازين قضيه را چنين ضبط كرده است : « حضرت شيخ بهاء الدين محمد و ملّا جلال منجم و ملّا عليرضاى خوشنويس را به مراغه فرستادند كه ملاحظهء عمارت رصدخانهء مراغه را نموده و طرح او را كشيده به نظر اشرف رسانند . »

--> ( 1 ) . مراد قبل از سال 1356 است كه اين رساله نخستين‌بار در انتشارات كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران به مناسبت برگزارى نمايشگاه رصد مراغه انتشار يافت . ( 2 ) . از جمله نگاه كنيد به : Varjavand , P . - Rapport preliminaire sur les fouilles de l'observatoire de Mar qe . Le Monde Iranien et l'Islam . Paris , vol . III ( 1975 ) pp . 114 - 124 .