ايرج افشار

318

دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )

هم در آب درست مىشده به اين جهت عمارت را چهل‌ستون خوانده‌اند ولى هيچ كدام از اين توجيهات به نظر صحيح نمىآيد . در فارسى بخصوص در مورد ذكر ابنيه و مساجد عمارات و مساجدى را كه ستون متعدد داشته به اين اسم نام برده‌اند بطورى كه در مورد مساجد اصلا كلمهء چهل‌ستون يك لغت مفرد و به معنى قسمتى كه ستون بسيار داشته باشد شده است . بعد از ايوان ستوندار جلو عمارت ، ايوان كوچكتر ديگرى است كه در دو طرف خود دو اطاق دارد و عقب آن تالار بزرگ وسيعى است كه سقف بلندى بر آن زده‌اند و جنبين شمال و جنوب تالار هم دو ايوان طويل كم‌عرض به طرف باغ موجود است . سقف تمام ايوانها و اطاقها و تالار از تذهيب و نقوش زرنشان و آينه‌كارى و نقاشيهاى جالب منقوش و مستور بوده و شاهكارهايى داشته است كه دست بىلياقت حكّام دورهء قاجاريّه بخصوص ظل السلطان آنها را نابود كرده و قسمت عمدهء آثار اين موزهء نفيس نقاشى و شاهكار صنعت ايرانى را به صرف غرض و شهوت ناچيز نموده است . [ 44 ] دو اطاق جنبين ايوان جلوى تالار و خود تالار هنوز هم بر ديوار و سقف آثار عجيبى دارد . سقفها عموما زرنشان و مثل بهترين سرلوحه‌هاى كتب تذهيب شده و به وضع جالبى با طلا آنها را قلم زده‌اند . در هريك از طاقچه‌هاى اطاقهاى جنبين يك مجلس نقاشى از نوع مجالس بزم و عيش و پرده‌هاى معمول نقاشان عصر صفوى هست كه در منتهاى خوبى و تناسب آنها را روى ديوار طاقچه كار كرده‌اند . ولى هزار افسوس كه ظل السلطان بىانصاف در ايام حكومت جابرانهء خود حكم به گچ گرفتن روى تمام آنها داده و چون گچ به واسطهء جلا و روغن درست روى ان نقش‌گير نمىكرده حكم كرده است ابتدا با نوك تيشه آن نقوش را ضربت بزنند بعد روى آنها را گچ بمالند و از كمال بدبختى غالبا عمله و بنّاهاى نادان هم تيشه را در چشم و صورت يعنى قسمتهايى كه امتياز تناسب نقاشى از مشاهدهء آنها بهتر ممكن بود فرو برده و لطيفترين آثار اجداد هنرمند خود را به دعوت سفيه