بايد يك كتاب عليحدّه تأليف كرد . اصفهان امروزى يكى از وسيعترين شهرهاى ايران است و از دو تا سه فرسخ مربع وسعت دارد . جمعيت آن به يكصد و سى هزار الى يكصد و پنجاه هزار مىرسد . سابقا آبادى آن در هر دو ساحل زاينده‌رود بسط داشته ، ولى حاليه تقريبا منحصر به ساحل چپ يا قسمت شمالى است . در قسمت جنوبى جز چند باغ و بيشه آبادى ديگرى وجود ندارد . تمام آبادى و صفاى اصفهان به رودخانهء عظيم آن زاينده‌رود است كه پرآب‌ترين رودخانه‌هاى داخلى ايران شمرده مىشود . به اين جهت بىمناسبت نيست اگر قبلا از آن شرحى دهيم . [ 22 ] زاينده‌رود اصلا از زردكوه بختيارى نزديك سرچشمهء كارون ابتدا و به باتلاق گاوخونى جنوب‌شرقى اصفهان منتهى مىشود . طول آن قريب شصت و هفت فرسخ و مقدار آب آن در عرض سال خيلى اختلاف حاصل مىكند . زاينده‌رود كه در ايام قديم بيشتر آن را زنده‌رود يعنى رودخانهء بزرگ مىگفتند از دامنهء شرقى زردكوه بختيارى كه حدّ فاصل بين خاك اصفهان و لرستان است سرچشمه مىگيرد و زردكوه كه داراى ذرع ارتفاع است سلسله‌اى است ممتد از شمال‌غربى به جنوب‌شرقى داراى برف دائمى و موازى با آن كوه فرعى ديگرى است به نام كوه‌رنگ يا كورنگ . سرچشمهء زاينده‌رود از دامنهء شرقى زردكوه و سرچشمهء شط كارون كه چشمهء كورنگ نام دارد از دامنهء غربى كورنگ است يعنى كارون و زاينده‌رود خيلى نزديك به يكديگر سرچشمه مىگيرند و فاصلهء بين آنها جز همين تپه‌ها و دره‌هاى زردكوه و كوه‌رنگ چيزى ديگر نيست و همين قسمت است كه تاكنون چند بار خواسته‌اند آن را بردارند و دو رودخانه را به يكديگر وصل كنند ولى تاكنون اين طرح به انجام نرسيده . سرچشمهء اصلى زاينده‌رود كه تا اصل زردكوه يك فرسنگ و نيم فاصله دارد حوض مدوّرى است به مساحت دويست ذرع مربع كه آب از داخل آن به شكل جالبى مىجوشد و همين سرچشمه است كه آن را چشمهء جانان مىگويند و رودخانه را هم از همين‌جا تا موقعى كه به آبهاى ديگر مىپيوندد جانانه‌رود