مىشدند . ولى حاليه به واسطهء تغيير محل چنين نيست و به همين جهت هم وسعت و مقدار آب آن از سابق خيلى كمتر شده و بعضى اوقات هم قريب به خشكى مىرسد . در اطراف درياچهء جديد طيور آبى متعدّد بخصوص اقسام غاز ديده مىشود و سابقا در اين [ 6 ] حدود گورخر بسيار وجود داشته و هنوز هم گاهى ديده مىشود و همين حيوان است كه به عقيدهء قدما و عوام هزار سال عمر مىكند . حتى قدما مىگفتند در عهد خلفاى عباسى از اين جنس حيوان يكى را در بيابانى گرفتند و ديدند كه بهرام گور ساسانى نام خود را به خط پهلوى بر گوش آن نوشته و بعد آن را رها كرده است . از كوشك نصرت تا منظريه جاده كه بىشباهت به خيابان مستقيمى نيست از كنار درياچهء حاليهء حوض سلطان عبور مىكند و اين راهى است كه در 1301 ساخته شده و قهوه‌خانهء باقرآباد در كنار آن اتفاق افتاده است . چهار ساعت بعد از ظهر به منظريّه رسيدم . در اين نقطه كاروانسراى بزرگى است كه در 1304 به انجام رسيده و علت اين‌كه اينجا را به منظريّه موسوم كرده‌اند اين است كه از آنجا مىتوان گنبد طلاى حضرت معصومه را ديد و در واقع اول منظرهء قم براى كسى كه از طرف طهران بيايد از اينجا ممكن مىشود . چون منظريه نقطهء مرتفع مصفّائى است چاى را در آنجا صرف كردم . بعد بلافاصله عازم قم شدم . بعد از طىّ بيش از يك فرسنگ راه به پل رودخانهء قره‌سو كه شعب آن از خاك مهران و ساوه و تفرش مىآيند رسيدم . در عسكرآباد سه فرسخى قم به حاكم و رؤساى ادارات كه به استقبال آمده بودند برخوردم و بعد از احوال‌پرسى آنها را مرخص كرده مقارن غروب به قم وارد شدم و لدى الورود به زيارت آستانهء مطهّرهء حضرت معصومه شتافتم . بعد به قائم مقام الملك و سردار رفعت امر دادم بروند از طرف من از آقا شيخ عبد الكريم يزدى احوال‌پرسى نمايند . « 1 » * * *

--> ( 1 ) . در زير اين سطر « جناب جلالت‌مآب » نوشته شده است . جز اين در سفرنامهء چاپى نام قائم‌مقام الملك حذف شده است .