محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى
پيشگفتار 52
دستور شهرياران ( فارسى )
روزگار توسط محمد ابراهيم ، در تعريف مستوفى خاصه ، در تعريف عمارت محمد قلى خان تفنگچى آقاسى ، در خرابى سيلاب اصفهان ، در تاريخ درگذشت محمد باقر مجلسى به سال 1110 ، در تاريخ به حكومت كوهگيلويه رسيدن عليمردان خان ايشيك آقاسى به سال 1110 و نيز در تاريخ موسى خان كه متأسفانه افتاده است . در تمامى مطالب فوق ، محمد ابراهيم ، تخلص شعرى خود را به صورت « منير » آورده است . 129 ظاهرا محمد ابراهيم نصيرى داراى پسرى به نام محمد ربيع بوده است . اين محمد ربيع بن محمد ابراهيم همان شخصى است كه در زمان شاه سليمان سمت محررى سركار تفنگچيان را داشته و در عهد همين پادشاه به همراه كاروانى عازم سيام شده و شرح سفر خود را در كتابى به نام « سفينهء سليمانى » آورده است . 130 دليل اين انتساب در درجهء نخست وجود اسم محمد ابراهيم بعد از نام محمد ربيع در كتاب سفينهء سليمانى است . دوم ، شباهت بسيار دو كتاب دستور شهرياران و سفينه سليمانى از حيث كاربرد آيات و احاديث و نثر مسجع و سوم ، شباهت شغلى محمد ابراهيم و محمد ربيع است . متأسفانه نسخهء خطى سفينهء سليمانى نيز در پايان پاك شده و نام خانوادگى مؤلف در آن افتاده است . 131 در خصوص سال درگذشت محمد ابراهيم اطلاعى به دست نيامد ليكن مرحوم مهدى بيانى در جلد سوم احوال و آثار خوشنويسان خويش از قول محمد صالح اصفهانى مىنويسد : « محمد ابراهيم قلم بسيار تند و چسبانى داشته و تا حدود سال 1126 ه ق ( تا مرگ محمد صالح ) هنوز مىزيسته است . » 132 شايد وى حملهء افغانها و محاصرهء اصفهان را نيز به چشم ديده و در جايى ثبت نموده باشد ، ولى تاكنون شناخته نشده است . اما با اين حال ، نگارش كتابى همچون دستور شهرياران ، خود باعث ايجاد اهميتى خاص براى محمد ابراهيم نصيرى مىباشد . ( 3 ) دستور شهرياران كتاب دستور شهرياران نوشتهء محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى شايد تنها منبع تاريخى به زبان فارسى است كه مبين حوادث شش سال اول ( 1110 - 1105 ه ق ) حكومت شاه سلطان حسين صفوى ( 1135 - 1105 ه ق ) مىباشد . مؤلف ، پديد آمدن سرمشقى در زمينه ملكدارى از سوى شاه سلطان حسين را سبب نظم كتاب دانسته و پس از صدور دستور نگارش ، به قول خودش « انگشت قبول را ميل سرمهء روشنايى چشم اعتبار گردانيد و سر رضا و تسليم را به زمينبوس اطاعت و انقياد به آسمان عزّ و افتخار