محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى
پيشگفتار 26
دستور شهرياران ( فارسى )
چهل و هفت سالگى بدرود زندگى گفت ؛ و بنابه نوشتهء محمد محسن در زبدة التواريخ : « تا سه روز احدى از محرمان و خواجهسرايان و خدمه ، جرأت نمىكرده نزديك نعش او رفته مشخص نمايند كه فوت شده يا آنكه غش كرده . آخر بعد از سه روز نواب عليه مريم بيگم عمهاش كه بسيار جرى و گستاخ بوده ، لابد شده بر سر بالين او رفته ، تحقيق شده كه داعى حق را لبيك اجابت گفته . . . » 24 به نظر مىرسد كه اين تأخير از اين جهت نبوده كه كسى جرأت نمىكرده نزديك نعش شاه رود ، بلكه از آن بابت بوده است كه خواجهسرايان چند روزى جهت تعيين شاه آينده احتياج به وقت داشتهاند . چه ، اكثر منابع بر اين امر اذعان دارند كه شاه سليمان هنگام مرگ ، درباريان را در انتخاب شاه آينده از ميان دو فرزندش حسين ميرزا و عباس ميرزا مخير ساخته بود . 25 و اين انتخاب همانطور كه گفته شد نياز به زمان داشت . به هر ترتيب پس از درگذشت شاه سليمان ، ابتدا محمد باقر مجلسى شيخ الاسلام اصفهان « با ساير علماى زمان ، به تجهيز و تكفين و نماز او در باغ گلدسته پرداختند و علم دعاى اخلاص بر ذروهء سماء اجابت افراختند و عمارت آن باغ را به فروش ملوكانه و عودسوزها و مجمرهاى پادشاهانه آراسته ، صندوق نعش مبارك را ملبس به البسهء فاخره نموده در ميان عمارت بر روى قاليچهء مسندى گذاشتند و حفّاظ و قرّاء به تلاوت كلام الله و امراء و بندگان درگاه ، به گريه و ناله و آه مشغول گشتند . و تا سه روز فوج فوج از علماء و امراء و ارباب مناصب و ملازمان و سادات و اعزه و اعيان به دعا و زيارت و خواندن فاتحهء استدعاى مغفرت . . . مىآمدند و هر روز سيصد قاب طعام به مسجد جامع برده به طلبهء علوم و مستحقين مىدادند . » 26 روز چهارم تابوت بر روى تخت روانى در حالى كه جمعى از توابين امراء و ريشسفيدان به همراه آن بودند به سوى قم به راه افتاده ، « به تاريخ هژدهم شهر ذيحجهء سنهء 1105 در جوار قبهء متبركهء معصومهء مطهره و مضجع آباء و اجداد عالى درجه ، تختگاه آن شهريار روى زمين را در زيرزمين و خوابگاهى كه هميشه بر بالاى تخت و رخت بود ، در تنگناى لحد و خاك تيره ، سخت ساختند . » 27 انتخاب شاه سلطان حسين براى سلطنت : در منابع آمده است كه « شاه سليمان هفت پسر داشته ، اما زنده بودن همگى آنان هنگام مرگ وى تحقق نيافته است . » 28 حسين ميرزا به اقرب احتمال پسر ارشد بوده و عباس ميرزا بر حسب سنين عمر ، بعد از وى قرار داشته است . اين دو شاهزاده كه در اين موقع به ترتيب بيست و پنج و بيست و سه سال عمر داشتهاند ، عجيب از حيث سيرت و صورت با يكديگر متفاوت بودهاند . آنگونه كه در كتب تاريخ آمده است ، حسين ميرزا عليرغم اينكه صورتى زيبا و هيكلى متناسب داشت ، از بخت بد ، پايش كمانى و پنجهاش