رشد آنها را ميگرفت و گاهى منجر بورشكستگى آنها ميگرديد . اين امر طبعا در كيفيت محصولات صنعتى نيز بشدت اثر ميگذاشت . محمّد نخجوانى ضمن ارائه مطالب ذيقيمتى پيرامون زندگى شهرى ، ابراز عقيده مينمايد كه روابط بازرگانى در كشور بايد همه جانبه رشد يابد و كاروانهاى تجارى حامل كالاهاى ضرورى بايد مدام در راه باشند . او توصيه مىكند كه هنگام گردش بازرگانى پرجنب‌وجوش فروش كالاها بايد به قيمت مناسب انجام گيرد ، « 1 » تا سطح زندگى اهالى ارتقاء يابد . « 2 » طبق افكار او راههاى بازرگانى بايد توسط چهار امير شايسته بهمراهى واحدهاى ارتش جدا محافظت گردند . محمّد نخجوانى ميگويد باين‌وسيله ميتوان راههاى بازرگانى را امنيت بخشيد كه در نتيجه بازرگانان مىتوانند آزادانه كالاهاى لازم را حمل كنند . سپس تاكيد مينمايد كه براى استرداد كالاهاى غارت شده بصاحبانشان - بازرگانان ، حتى المقدور كوشش شود و در

--> ( 1 ) - محمّد نخجوانى ، كتاب ياد شده ، جلد 1 ، قسمت 1 ، ص 534 : . . . كه بعد اليوم تجار و قوافل بىتمسك به هيچ عذر امتعه و اقمشه و مطعومات و مفروشات بدين مملكت آورند و بقيمتى كه مناسب وقت و حال باشد بفروشند و از اين ولايات متاع آن مملكت آنجا برند مقرر شده كه بيرون تمغاء معهود از هيچ آفريده از تجار مطالبت نرود . . . . . . اگر راى شريف سلطانى بمتصرفان و تمغاچيان حكم متاع ارزانى فرمايد تا ايشان را به زيارت از تمغاء مقرر كه در زمان قديم معهود بوده مطالبت نكنند و بزوايد و عوارض و اخراجات و تكاليف ديوانى مخاطبت نگردانند . . . ص 535 . ( 2 ) - همانجا ، ص 533 : وضيق حال اهالى بسعت مبدل شود . . .