زحمتكش است . محمّد نخجوانى هنگام بحث پيرامون مسائل نظير تامين رعايا با وسائل توليد و مواد لازم جهت كشت مزارع ، توصيه مىكند كه هرگاه صاحبان اراضى باير يافت نشوند ، بايد زمينهاى مزبور فورا در ديوان ثبت گرديده و براى آبادانى آنها اقدام شود . « 1 » اين موضوع نشان ميدهد كه در آن زمان مقدار اين گونه اراضى رقم بزرگى را تشكيل ميداده و از اينرو توجه محمّد نخجوانى را به خود جلب كرده است . مطالب فوق بيان‌گر وضع كشاورزى و موقعيت توليدكنندگان بلاواسطه كه اراضى مسكونى خود را در دوران سلطنت چوپانيان ترك كرده بودند مىباشد . مانند رشيد الدين ، محمّد نخجوانى نيز ، نظريات اصلاح‌طلبانه خود را دربارهء احياى اقتصاديات ويران شده و تامين توليدكنندگان بلاواسطه با وسايل توليد بخاطر احيا و رشد اقتصاديات كشاورزى ، بهبود نسبى اراضى مورد كشت و افزايش درآمد خزانه دولت تشريح مينمايد . محمّد نخجوانى هنگام تشريح اوضاع كشور اساسا در آستانه فرمانروائى سلطان اويس ، و يا بعبارت درست‌تر در عهد آخرين شاهان ايلخانى بعد از ابو سعيد و بخصوص دورهء سلطنت چوپانيان ، تمايلات اصلاح‌طلبانه كاملا گرانبهائى در مورد برقرارى و رشد و رونق بعدى اقتصاديات حضرى بيان مينمايد . چنان كه از اثرش پيدا است ، او مانند نظام الملك ، رشيد الدين و قشر مترقى دانشمندان و رجال دولتى

--> ( 1 ) - دربارهء اراضى باير ( بايرات ) بنگريد : محمّد نخجوانى ، كتاب ياد شده ، جلد 2 ، ص 210 - 321 .