محمد بن هندوشاه نخجوانى

پيشگفتار 58

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

اظهار عقيده مىكند كه مالياتها و خراجات بايستى درست به ميزان مناسب معيّن شده اخذ گردند . وصول مالياتهاى غيرقانونى و افزايش خودسرانه ميزان مالياتها در كتاب محمّد نخجوانى شديدا مورد انتقاد قرار ميگيرد . طبق نوشته او ماليات بايد بعد از درو محصول و در زمانى كه دقيقا معين شده اخذ گردد تا توليدكننده امكان بپايان رساندن درو و پرداخت خراج بطور نقد را داشته باشد . محمّد نخجوانى نيز مانند رشيد الدين و وصّاف ، خواهان منع اخذ ماليات بطريق « حرز » مىباشد كه طبق آن ميزان ماليات قبل از رسيدن محصول بطور تخمين معيّن مىشود . او همچنين با وصول ماليات بطريق « تقدمه » شديدا مخالفت مينمايد ، زيرا اين روش دريافت ماليات را قبلا يعنى بلافاصله پس از تعيين ميزان تخمينى مالياتها تا رسيد محصول ، تجويز مىكند . روش اخذ ماليات بطريق « حرز » و « تقدمه » در وضع كشاورزى بطور محسوس تاثير بخشيد و وضعيت ماليات‌دهندگان را بدتر ساخت ، زندگى اقتصادى كشور را تنزل داد و خزانه دولت را تهى كرد . * * * [ در ميان مسائلى كه مؤلف به آن اشاره كرده مسائل مربوط بزندگى شهرى ، صنعت ، تجارت و ساختمان بنا جاى برجسته‌اى دارد ] در ميان مسائلى كه محمّد نخجوانى اشاره كرده مسائل مربوط بزندگى شهرى ، صنعت ، تجارت و ساختمان بنا جاى برجسته‌اى دارد . محمّد نخجوانى توجه ويژه‌اى بنام دانشمندان ، معماران ، شيوخ ، سادات ،