محمد بن هندوشاه نخجوانى

پيشگفتار 56

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

لزوم بهبود شرايط زندگى آنان از طريق بازگردانيدن رعاياى فرارى بمحلّ سكونت خود ، تقسيم اراضى باير بين آنان ، تامين آنها با بذر و وسائل توليد طبق شرايط معين ، استثمار متعادل ماليات‌دهندگان ، ايجاد شرايط جهت رشد صنعت و بازرگانى و نگهبانى راه‌هاى بازرگانى ، تنظيم سيستم مالياتها ، اتخاذ تدابير جدى عليه رشوه‌خوارى ، دزدى و سوء استفاده‌ها ، و نيز جلب اشخاص بااستعداد ، مجرب ، به حد كافى باسواد درستكار و داراى ميدان ديد و دانش وسيع بدستگاه دولتى مىباشد . بعقيده وى راه بهبودى نسبى وضع اكثريت اهالى ، رشد كشاورزى ، صنعت و تجارت و بطور كلّى اقتصاديات حضرى ، بدون اجراى شرايط ذكر شده در بالا غير ممكن است . علاوه بر آن امور ساختمانى در مقياس وسيع و نيز رونق فرهنگ و غيره براى نيل بدين مقصود حائز اهميّت است . او ضمن ابراز عقيده پيرامون سطح زندگى مردم ، جامعه را بسه گروه تقسيم مىكند : 1 ) فقرا ؛ 2 ) ميانه حالان و بالاخره 3 ) ثروتمندان . محمّد نخجوانى ضمن بحث مفصل پيرامون وضع هريك از اين گروهها در جامعه و توصيف مناسبات متقابل آنها و آوردن اطلاعات گرانبهائى از سطح زندگى آنها اين فكر تخيّلى را پيش ميكشد كه بايد سطح زندگى دو گروه اوّل را تا سطح زندگى ثروتمندان ارتقاء داد . از اين گفته ماهيتا اين معنى مستفاد مىشود كه محمّد نخجوانى هوادار زندگى ثروتمند براى تمام جامعه مىباشد . طبيعى است كه نظر چيزى جز آرزوى غير عملى مؤلف نميباشد . ولى شاهد انديشه‌هاى عالى محمّد نخجوانى ، مناسبات وى نسبت بجامعه و مهمتر از همه توجه وى بوضعيت اهالى