باستقلال رسيدند . مثلا محمّد نخجوانى ، شيروانشاه عصر خود را شيروانشاه اعظم مينامد . « 1 » ميدانيم كه شيروانشاهان در عهد مغول تا غازان خان چنان ضعيف شده بودند كه حتى در مآخذ از آنها كمتر نام برده مىشود . ولى بعدها آنان مبارزه خود را در راه استقلال شيروان با شدت بيشترى ادامه دادند . معلوم است كه فرزند رشيد الدين امير على ، دختر شيروانشاه را بهمسرى انتخاب كرده بود . « 2 » * * * [ يكى از عوامل اساسى اداره ماليه ، وصول مالياتها و خراجات است ] يكى از عوامل اساسى اداره ماليه يعنى ديوان كه معرف وضع زندگى اقتصادى دولت است ، وصول مالياتها و خراجات است كه از ماليات‌دهندگان دهات و شهرها ، از جمله كشاورزان اراضى ديوان ( زمينهاى دولتى ) اخذ ميگرديد و محمّد نخجوانى در اين‌باره اطلاعات ذيقيمتى در اختيار ما ميگذارد . آوردن اصطلاحات مالياتى در نوشته‌هاى محمّد نخجوانى ، كه هنگام فرمانروائى خانهاى مغول ، از جمله در عهد ايلخانيان ، گسترش زيادى يافته بود ، نشان ميدهد كه بسيارى از اين مالياتها و خراجها در دوران حكومت چوپانيان و بعدها در عهد

--> ( 1 ) - محمّد نخجوانى ، متن انتقادى ياد شده ، جلد 1 ، قسمت 2 ، ص 51 ، 412 . ( 2 ) - كتاب مكاتبات رشيدى ، تحت‌نظر پروفسور محمد شفيع ، لاهور ، 1945 ، ص 129 - 130 . و نيز بنگريد : ترجمه روسى مكاتبات رشيدى ، توسط آ . اى . فالينا ، مسكو ، 1971 ، ص 186 .