محمد بن هندوشاه نخجوانى

پيشگفتار 52

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

جلاير نيز دريافت ميگرديد . از اصطلاحات مربوط بماليات و خراج كه محمّد نخجوانى آورده ميتوان اصطلاحات زير را نام برد : بهره ؛ تغر ؛ تمغا ؛ قبچور ؛ خراج ؛ علفه ؛ علوفه ؛ نزل ؛ مال و متوجهات ؛ مال ؛ تابغور ؛ شوسون ؛ زكات ؛ نمارى ؛ جزيه ؛ آش ؛ خانه شمار ؛ باغ شمار ؛ سرشمار ؛ باج ؛ صدقه - ( صدقه فطر و مال تجارت ) ؛ عوارض ؛ جريمه ؛ كركيراق ؛ رسوم شحنگى ؛ حق التحريره ؛ حق التقرير ؛ زوايد ؛ شورپا ؛ شلتاق معهود و غير معهود و نظاير اينها . محمّد نخجوانى تعداد زيادى اصطلاحاتى كه جنبه عمومى دارند به كار ميبرد ، نظير : متوجهات ديوانى ؛ متوجهات سلطانى ؛ متوجهات ديهها و مزارع ؛ حوالات ديوانى ؛ توقعات ؛ اخراجات ؛ مال ديوان ؛ مرسوم ؛ تكاليف ؛ مخاطبات ؛ تخصيصات ؛ قسمات ؛ توزيعات و غيره . بدون اينكه به بحث پيرامون تمام اصطلاحات فوق بپردازيم ؛ زيرا آنها را اساسا ، با ارائه اسناد و توضيحات لازمه در مطبوعات درج كرده‌ايم . « 1 » فقط متذكر ميگرديم كه در كتاب محمّد نخجوانى نام برخى از خراجات آورده مىشود كه در آثار رشيد الدين و مورخان ديگر دورهء مغول دربارهء آنها مطلبى مشاهده نميگردد . اصطلاحات « باغ شمار » ، « خانه‌شمار » و برخى ديگر از آنهاست . عكس اين حالت نيز اتفاق ميافتد و بعضى از اصطلاحات مالياتى را كه رشيد الدين به كار ميبرد محمّد نخجوانى استعمال نميكند . و نيز اصطلاح مالياتى

--> ( 1 ) - بنگريد : ع . ع . علىزاده ، تاريخ اجتماعى - اقتصادى . . . ص 193 - 251 .