محمد بن هندوشاه نخجوانى

ديباچه 17

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

راه ندادن به سوءاستفاده امرا و صاحب‌منصبان ديوان ماليه ، توسعه دادن زراعت ، صناعت و تجارت ، امنيت راههاى بازرگانى و طرق مواصلاتى ، مرتب ساختن سيستم پولى و ساير رشته‌هاى اقتصاديات غيركوچ‌نشين بود كه در توسعه آنها وى نيز ذيمدخل بود . همچنين اسناديكه مربوط به صاحبان وظيفه از اعيان مغولى است جلب توجه مىكند . هنگاميكه مؤلف از وظايف و مشاغل صحبت بميان ميآورد براساس تجربيات شخصى خود متذكر مىشود كه صاحبان وظيفه چگونه بايد با اهالى رفتار كنند و راههاى رفع ظلم و رجعت و جلب اهالى ورشكست شده را بامور زراعتى و بهبود كشاورزى و كمك بآسيب‌ديدگان از بلاياى طبيعى و مبارزه عليه قتل و غارت در شهرها و راهزنى در طرق تجارتى و غيره را نشان ميدهد . بسيارى از امثله‌ايكه در اثر نخجوانى آورده شده بىشك شرح وقايع و حوادثى است كه مؤلف خود شاهد آن بوده است . در اثر نخجوانى استعمال اصطلاحات فراوان اجتماعى - اقتصادى ، نظامى - سياسى و ادارى و همچنين اصطلاحات و واژه‌هاى تركى و مغولى جاى خاصى را گرفته است ؛ گرچه در اكثر حالات اصطلاحات و كلماتيكه به كار برده ريشه عربى دارند . بطوركلى بايد متذكر شد كه پس از اثر وصاف يكى از دشوارترين متون قرن 14 را ميتوان دستور الكاتب محسوب داشت كه مؤلف آن زبان و ادبيات عرب را به خوبى ميدانست . علاوه‌براين دايرهء موضوعات اثر نخجوانى بويژه نمونه‌هاى نامه‌هاى خطاب بطبقه حاكمه بىشك احتياج بشرح خاصى متمايز از اسلوب نامه‌نگارى عادى و معمولى داشت .