چندين بار بتكرار گرفته مىشود ، با اهالى بيرحمانه رفتار شده بالنتيجه سكنه ورشكست و خزينه دولت تهى شده است . پس از ذكر مفصل اين مطالب نخجوانى درصدد يافتن راه رفع نواقص و توسعه تجارت و صنعت و زراعت و بهبود زندگى اهالى برميآيد . نامه‌هاى كثير با چنين مضمونى كه تا اندازه‌اى منعكس‌كننده زندگى و وقايع دوران است اسناد تاريخى ذيقيمتى است كه شايان بررسى همه جانبه مىباشد « 1 » . محمد نخجوانى نيز مانند نظام الملك و رشيد الدين و ديگر رجل سياسى و دولتى خاور زمين در مسائل سازمان دولتى طرفدار رژيم سلطنت و حاكميت متمركز بود . آنها منافع طبقه حاكمه و سكنه غيركوچ‌نشين را در نظر گرفته مساعى خود را در اين راه به كار ميبردند كه اقتصاديات غيركوچ‌نشين توسعه پيدا كند و حاكميت فئودالهاى محلى تحكيم يابد و آنها در دستگاه دولتى شركت داشته باشند و همچنين وضعيت اقتصادى اهالى غيركوچ‌نشين بهبود يابد و مالكيت اراضى در دست فئودالهاى محلى متمركز شود . بدون توقف روى همه مسائل اجتماعى - اقتصادى كه در اثر نخجوانى مطرح شده است فقط اين نكته را متذكر ميشويم كه در اثر او بموازات يك سلسله مسائل ديگر مسئله زميندارى - انواع مالكيت ارضى - اقطاع ، سيورغال ، اراضى دولتى و اراضى متعلق به اعضاى خاندان سلطنتى ، اراضى موقوفه ، ملك يعنى مالكيت بزرگ فئودالهاى محلى و اعيان كوچ‌نشين ، اراضى

--> ( 1 ) رجوع كنيد به متن علمى و انتقادى سابق الذكر ص 245 - 168 ؛ و Passim