محمد بن هندوشاه نخجوانى

ديباچه 14

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

مؤلف نمونه‌هائى از نامه‌هاى جوابيه و شكايات و عرايض و همچنين مكاتبات بين اقشار مختلفه طبقه حاكم درباره مسائل مختلف و اكثرا اجتماعى - اقتصادى بعنوان حكمرانان ، صاحب‌منصبان و درجه‌داران و غيره ( با رعايت كامل سلسله مراتب فئودالى ) آورده است . بايد خصوصا متذكر شد كه نامه‌هائيكه در بخش اول كتاب آورده شده است مانند نامه‌هاى عادى نيست . در اين نامه‌ها علاوه‌بر عناوين و القاب مرسومه در آنزمان مسائل اجتماعى و اقتصادى نيز انعكاس يافته است . نامه‌هاى جوابيه عبارت از شرح وضع اجتماعى و سياسى كشور و مناسبات بين طبقات و اقشار مختلفه است . ضمنا مؤلف در اين نامه‌هاى جوابيه و عرايض شكوائيه وضعيت كشور و اهالى آن را شرح داده در عين حال سعى مىكند راه‌حل مسائل مطروحه را يافته نظريات شخصى خود را ذكر كند . مثلا در يكى از اين نامه‌ها مؤلف اخذ غيرقانونى ماليات و ورشكستگى اهالى را شرح داده سئوال مىكند : آيا ممكن است از اهالى ورشكست شده و كشور بىچيز ماليات گردآورد ؟ مؤلف از طرز اداره كشور و رفتار با اهالى سخن آورده مينويسد : واضح است كه اساس رفاه و اداره مملكت عدل است . سپس با در نظر گرفتن منافع سران فئودال مينويسد : براى اينكه ماليات مرتب به خزانه دولت و اصل شود بايد با اهالى به عدالت رفتار كرد . كسانى را كه در وضعيت دشوارى قرار دارند بايد براى مدت معينى از پرداخت ماليات معاف نمود . در بسيارى از نامه‌ها مؤلف از تصاحب غيرقانونى اراضى و اخذ ماليات بيش از ميزان مقرره نقل مىكند و مينويسد كه چگونه يك ماليات معين