منصوره اتحاديه و سعيد روحى

37

در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )

دلايل سياسى و مالى داشت . برگزارى مراسم عروسى نيز بستگى به بضاعت مالى طرفين داشت ، مانند ازدواج ملا رجب على مقدس كندرى با گل‌باجى دختر مرحوم محمد كاظم كندرى كه با وكالت از طرف زوج بود و با 5 تومان مهر كه 2 تومان آن نقد بود صورت گرفت . در عوض سيد محمد على طبيب پسر آقا ميرزا . . . طباطبائى كه با سلطان خانم دختر مرحوم حاجى ميرزا منشى ديوان با 1000 تومان مهريه كه 900 تومان آن عند المطالبه باقى ماند ، ازدواج كرد . مهريهء نقد را چنين محاسبه كردند : 50 تومان بابت يك نفر جاريه ( كنيزك ) 7 هزار و 500 دينار 100 مثقال ابريشم و 25 تومان هديه كلام اللّه مجيد . جالب توجه است كه ذكر شده بود كه تا 5 سال اگر زوج زن ديگرى اختيار كرد زوجه حق طلاق داشت . شوهر موظف به پرداخت نفقه به زن بود و اگر به هر دليلى تمارض مىشد زن حق شكايت داشت . 17 در اين كتابچه از چگونگى و جزئيات جهيزيهء پرداختى توسط والدين عروس مطلبى نيست ، فقط يك بار به تفصيل به اسباب اهدايى سر عقد به عروس اشاره شده است . بدون شك اين ازدواج‌ها پس از بگوومگوهاى بسيار بر سر جهيزيه و مهريه انجام مىگرفت ، مهريه نوعى ضمانت مالى براى زن بود كه به او پرداخت مىشد و نيز حيثيت هر دو خانواده محسوب مىشد . نكتهء جالب توجه در اين كتابچه اين است كه هيچ‌گاه كل مهريه به زن پرداخت نشده است . مهر اغلب نقد بود ، ولى گاه شامل ملك نيز مىشد . قيمت كلام اللّه مجيد نيز به جز موارد مشخص از ميزان مهريه كسر مىشد . چنانچه از مهريه 1000 تومانى كه 500 تومان آن نقد بود ، 10 تومان قيمت كلام اللّه مجيد كسر شده و بقيه بر ذمه بود . در اين كتابچه 34 مورد ازدواج ثبت شده است و مهريه از 5 تومان تا 2500 تومان است بدين شكل : از 5 تومان الى 100 تومان 10 مورد از 100 تومان الى 500 تومان 14 مورد از 500 تومان الى 1000 تومان 3 مورد از 1000 تومان الى 2500 تومان 3 مورد براساس محاسبات انجام شده ، ميزان مهريهء نقد بين 21 % الى 28 % كل بود . قيمت كلام اللّه مجيد بين 5 ريال الى 25 تومان است . در چند مورد كلام اللّه هديه