منصوره اتحاديه و سعيد روحى
36
در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )
مىگرفت و ثبت مىشد ، بنابراين ربح ممنوع بود . احتمال دارد كه ربح پول جزو مبلغ قرض محسوب مىشد و يا خردهاى كه بابت قرض ثبت شده همان ربح پول بوده است ، مانند ده تومان و هشت هزار قرض كه مشهدى حيدر على ، مشهدى حسين ، مشهدى احمد و مشهدى ابراهيم نصرآبادى از مشهدى ولى فراش خلوت عضد الملك به مدت 2 ماه گرفتند . اگر اين 8 هزار ربح پول بود براى 2 ماه ربح آن 8 % بود . بهرحال ربح پول متغير بود و بدون شك به شرايط روز ، به اعتبار شخصى افراد و معرف آنها ، مدت قرض و آشنايى طرفين با ربح رايج و عرف كار بستگى داشت . مسئلهء ربح در بعضى از معاملات واضحتر است و به عنوان وجه المصالحه محسوب مىشد . براى مثال آقا محمد على پسر كربلائى آقا كوچك بقال سرگذر سنگلج ، 13 تومان از فاطمه نساء گرفت و سه تومان و 9 هزار هم وجه المصالحه بود كه بعد از 1 سال كارسازى كنند در اين مورد وجه المصالحه در يك سال 30 % بود . آقا شيخ محمد كه سى تومان قرض از حاجى ميرزا محمد حكيمباشى مىگيرد وجه المصالحه يك تومان و 8 هزار بود كه به مدت 3 ماه كه ربح آن براى 3 ماه 6 % بود . ازدواج 16 اطلاعات ما از شرايط زنان در جامعهء قاجارى چندان وسيع نيست ، ولى آشنايى ما با رابطهء خانوادگى به خصوص ازدواج و طلاق نسبتا بيشتر از ديگر موارد است ، زيرا كه قانون شرع در اينباره چندان تغيير نكرده است . بر خلاف آزادى عمل زنان در مسائل مالى ، حقوق شرعى و وضعيت آنان در مسائل مربوط به ازدواج ، طلاق ، ارث و حضانت بچه نسبت به مردان خيلى پستتر بود . ازدواجهاى ثبت شده در اين كتابچه جنبههاى مختلف ، مالى و حقوقى را مطرح مىكند . غالبا ازدواج در چهارچوب خانواده ، يك طبقه يا صنف انجام مىگرفت ، مانند رحمت اللّه پسر مراد خان نايب كه خورشيد خانم دختر محمد ابراهيم خان رئيس كالسكهخانه را گرفت ، يا ميرزا ابو القاسم خان مستوفى پسر ميرزا محمود مشير نظام لشكر نويسباشى آذربايجان كه با عالم تاج دختر حبيب اللّه مستوفى قورخانه ازدواج كرد ، يا مشهدى على اكبر خرازىفروش كه صبيهء كربلائى صادق دواتگر را گرفت . وصلت در خانواده و طبقات ممتاز