منصوره اتحاديه و سعيد روحى

23

در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )

از اهالى نور بود بسيارى از معاملات بيرون از حوزهء تهران و مربوط به ايالات شمالى بخصوص مازندران مىباشد . اطلاعات اين كتابچه ما را با مسائل گوناگون حقوقى ، اقتصادى ، بضاعت مالى مردم ، اعتقادات ، آداب و رسوم ، روابط خانوادگى جامعه‌اى كه هنوز قوانين غربى و نفوذ مدرنيسم در آن چندان رسوخ نكرده بود آشنا مىسازد . از نكات جالب توجه فعاليت اقتصادى زنان است . زنان پول قرض مىدادند ، املاك خود را وقف مىكردند ، و در معاملات خريد و فروش ملك شركت مىجستند . در دعواهاى خانوادگى و غيره حضور داشتند و يا گاه به وصيت شوهر قيموميت فرزندان را داشتند . بايد تصريح كرد كه نسبت ثروت زنان و تعداد معاملاتى كه در آن شركت داشتند كمتر از مردان بود ولى در حوزهء امور مالى و اقتصادى از لحاظ قانونى و شرعى بين زنان و مردان تفاوتى وجود نداشت و زنان در ادارهء اموال خود آزادى تصميم‌گيرى داشتند . البته اين به معنى اجراى آن نبود و چه بسا موانع و مشكلات بسيارى در راه آزادى مالى زنان وجود داشت . علاوه بر آن اين كتابچه حاوى اطلاعات جالب توجه ديگرى دربارهء مشاغل ، يا نرخ ربا ، قيمت زمين ، دكّان ، كاروان‌سرا و غيره است . به خصوص نكات بااهميتى دربارهء معاملات طبقات پائين جامعه كه در كمتر منبعى موجود است به دست مىآيد ، مثلا مقدار مهريهء دختر يك نفر بوجار ، يا يك كلاه‌دوز و يا خريد يك دانگ از يك خانه . همچنين با بعضى آداب و رسوم گذشته آشنا مىشويم مثلا عقد قرارداد براى حمل نعش به عتبات ، يا قراردادى كه با يك دايه براى شير دادن طفل مىبستند و همچنين شخصى كه خودش را به يك زرگرى براى 3 سال اجاره داده بود . از نكات جالب توجه برخورد با مسئلهء ربا در محضر شرع و چگونگى حل‌وفصل آن بود . در اين‌جا به نكات زير مىپردازيم : 1 . خريد و فروش 2 . اجاره 3 . قرض و پرداخت بدهى 4 . ازدواج و طلاق 5 . متفرقات : قيموميت ، وصيت ، موقوفات در پايان صورتى از مشاغل و ولايات و همچنين از افرادى كه در تهران