صد و پنجاه سال قبل از شاه اسمعيل تأليف شده و نسخه‌هاى متعدد آن دليل بر عموميت استفاده از آن بوده است و ما بدون توجه به اختلافى كه بين اين نسخه و تحريرهاى بعدى آن در مورد شجره نسبت صفويه وجود دارد « 1 » متذكر مىشويم كه اين كتاب تأثير فراوانى بر مورخين و افكار عمومى آن زمان داشته است و قاضى احمد يكى از اين دسته مورخين است « 2 » . فتوحات شاهى تأليف امير سلطان ابراهيم امينى هروى اثرى است دربارهء جنگهاى شاه اسمعيل اول و مؤلف در سال 937 قمرى در هرات به اردوى شاهى پيوسته و كتاب خود را به نام او كرده است . تأثير اين منبع مهم تاريخى مخصوصا در مورد فتوحات شاه اسمعيل در تمام تواريخ صفويه به طور مستقيم يا غير مستقيم مشهود است . امينى كتاب خود را در دوازده دفتر انتظام داده و هر دفتر را به يكسال از فتوحات اختصاص داده است . خواند مير مؤلف تاريخ حبيب السير در ذكر صدور و مشاهير ، شرحى دربارهء امير صدر الدين سلطان ابراهيم الامينى داده و او را به وفور فضل و ادب و كمالات ستوده است « 3 » و قاضى احمد نيز بىآنكه نامى از كتاب امينى ببرد او را مردى اديب و سخنور و سلحشور خوانده و نوشته است كه در سال 940 در جنگ با ازبكان به قتل رسيده است « 4 » قاضى احمد در مورد جنگهاى شاه اسمعيل از « فتوحات شاهى » بهره گرفته است . تاريخ حبيب السير تأليف خواند مير در تاريخ عمومى است ، از ابتداى خلقت بشر تا فوت شاه اسمعيل . مؤلف در حدود 880 قمرى در هرات متولد شده معاصر سلطان حسين بايقرا و وزير دانشمند او امير عليشير نوايى بوده است . در 912 كه شيبك خان هرات را گرفت و در 916 كه شاه اسمعيل شهر را از او پس گرفت خواند مير در هرات بوده و تا سال 934 در اين شهر زندگى كرده است و تاريخ خود را كه در 927 شروع به تأليف آن كرده بود در 930 به اتمام رسانده و پس از مرگ شاه اسمعيل به نام خواجه حبيب اللّه وزير هرات و حامى خود كرد . حبيب السير از منابع مهم تاريخ اوائل صفوى است . قاضى احمد از سبك و روش خواند مير در تاريخ‌نويسى و مطالبى كه او آورده استفاده كرده و اين بهره‌مندى در مقدمهء حبيب السير و اشاراتى كه غالبا در پايان بخش‌ها به شرح حال رجال و مشاهير و علما و ارباب قلم و هنرمندان شده بيشتر به چشم مىخورد . تاريخ جهان‌آرا تأليف قاضى احمد غفارى قزوينى كتابى است در تاريخ عمومى و

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به شيخ صفى و تبارش نوشته احمد كسروى چاپ تهران سال 1321 ( 2 ) - خلاصة التواريخ : 15 ( 3 ) - حبيب السير تصحيح دكتر محمد دبير سياقى چاپ تهران 1353 جلد 4 صفحه 326 ( 4 ) - خلاصة التواريخ : 175