چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )
53
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )
رسيدند . بعد از اين واقعه محمد خان « 3 » پسر ديگر اسحق خان سركردهء شورشيان شد و دو قبيلهء قرايى و هزاره را با يكديگر متحد و عزم تسخير مشهد كرد . صلح و آرامش به مشهد بازنگشت تا محمد ولى ميرزا به تهران فراخوانده شد . در سال 1827 م ، هلاكو ميرزا به واليگرى خراسان منسوب گرديد و جهت سركوبى شورشيان راهى تربت حيدريه شد ، ليكن بخاطر مخالفت زياد سران و بزرگان مشهد با وى كارى از پيش نبرد و بدون اينكه لطمهاى به قرايىها زده باشد بدون نتيجه به مشهد بازگشت . محمد خان روزبهروز قدرت بيشترى بدست آورد تا اينكه در سال 1829 م . سرانجام مشهد را تسخير نمود . چندى بعد محمد خان مغلوب احمد على ميرزا پسر فتحعلى شاه گرديد و طعم شكست را چشيد . بعد از اين واقعه او تا آخر عمر زندگى نيمهمستقلى زير نظر حكومت ايران داشت و ديگر نتوانست از حكومت قاجار قدرت و موقعيتى كسب كند . بعد از مرگ محمد خان طايفهء قرائى اهميت اوليه خود را از دست داده و تحت نفوذ حكومت مركزى قرار گرفت . در حال حاضر اين مردم در تربت حيدريه زندگى مىكنند و شمار آنها به سه هزار خانوار مىرسد . گفته مىشود قرائىها تبار ترك دارند و در زمان يكى از ايلخانان مغول از تركستان به سوريه كوچ داده شدهاند . امير تميور ( 1405 - 1369 م . ) « 4 » آنها را در فارس اسكان داد . و در زمان شاه اسماعيل صفوى ( 1523 - 1499 م . ) به خراسان منتقل شدند . بعد از اينكه مدتى را در مرو و هرات به سر بردند سرانجام در تربت حيدريه ساكن گشتند . در حال حاضر اين قبيله يك هنگ پياده در خدمت دولت دارد كه از اين عده هميشه نيمى به مدت 6 ماه در خدمت و نيمى ديگر در حال استراحتند . از ارتفاعات گدار محمد ميرزا كه 1962 متر ارتفاع داشت گذشتيم و در اسدآباد كه هوايى سرد و بارانى داشت چادر زديم . روز بعد بارش باران به برف تبديل شد و باد شديدى نيز از جانب شرق وزيدن گرفت .
--> ( 3 ) در مورد اسحق خان و پسرانش حسنعلى خان و محمد خان كه شورش آنها در خراسان از اوايل سلطنت فتحعلى شاه آغاز ميگردد ، سالهاى سال باعث اختلال و بىنظمى و كشت و كشتار مردم بىگناه خراسان مىشود . تا اينكه خودش و پسرش حسنعلى خان در مشهد بامر محمد ولى ميرزا والى خراسان بقتل ميرسند و محمد خان پسر ديگرش نيز در قيام ساير خوانين خراسان بر عليه فتحعلى شاه شركت مىكند و بالاخره بدست عباس ميرزا وليعهد گرفتار شده و ابتدا به تهران و سپس به آذربايجان تبعيد ميگردد . براى اطلاعات بيشتر به تاريخ رجال ايران مهدى بامداد مجلدات 1 و 3 مراجعه شود . ( 4 ) - در صفات قبل اين تاريخ 1365 - 1405 م . آمده .