بناچار به طرف كسكك « 1 » به راه افتاديم . تا بلكه قبل از شروع آب شدن برف بتوانيم از گردنه بيدار عبور كنيم . اين گردنه در ارتفاع 2010 مترى قرار داشت و قسمت جنوبى آن زمين نرم با شيب ملايم بود . شترهاى ما توانستند خيلى به موقع از اين محل بگذرند . صبح روز بعد در سه ميلى تربت حيدريه از طرف حاكم در حالى كه توسط سرهنگ عليمحمد خان قرايى و پسرش سلطان عبد الرضا خان و سى سوار قرائى همراهى مىشد استقبال شديم و به اتفاق به طرف شهر به راه افتاديم . طايفه قرايى يكصد و پنجاه سرباز سوار دارد كه اسلحه بيشتر آنها نيز از نوع تفنگ پوزپر است . اين عده در حال حاضر در منطقهء تربت حيدريه به انجام وظيفه مشغولند . سران اين نيرو عبارتند از يك سرهنگ ، يك ياور و سه سلطان يا ريسالدار « 2 » كه در اختيار هريك پنجاه سوار ، يك مأمور پرداخت و يك ميرزا قرار دارد . هر سرباز ساليانه 17 تومان معادل 3 پوند و 8 شيلينگ نقدى و 5 / 2 خروار يا 1625 پوند غله دريافت مىدارد كه البته اين مقدار كفايت خرج ساليانهء يك سرباز و اسب وى را نيز نمىكند و در صورتى كه در كنار اين مقررى يك قطعه زمين زراعتى كوچك نداشته باشد كه در آن كشاورزى كند بىشك از عهدهء مخارج زن و فرزندان خود برنخواهد آمد . تربت حيدريه در نگاه اول ويرانه‌اى بيش نيست ، ديوارهاى بلند و محكم كه زمانى آن را احاطه كرده بود در حال حاضر شكسته و ويران شده . سابق بر اين مردم در درون اين حصار زندگى مىكرده‌اند تا از حمله و هجوم تركمن‌ها در امان باشند ولى اكنون بيشتر آنها دهات و آبادىهاى اطراف شهر را براى زندگى انتخاب كرده‌اند . شهر كنونى تربت حيدريه فقط بخش كوچكى از جمعيت سابق خود را دارد كه تعداد آنها نيز از پانصد خانوار متجاوز نيست . ارك شهر كه اكنون خرابه‌اى بيش نيست زمانى مقر آخرين حاكم قرايى بوده است . شايد نيمى از سكنهء شهر كه اكثر آنها نيز بچه بودند برفراز ويرانه‌هاى اين بناى بزرگ در انتظار ديدن ما به سر مىبردند . به شهر وارد شديم و به سمت كاروانسرائى واقع در جنوب غربى ارك قديمى حركت كرديم . اكثر افراد گروه در اين محل پناهگاهى براى استراحت يافتند . منهم در همان نزديكى دو اتاق انتخاب كردم . در اينموقع حاكم كه تا آن لحظه ما را همراهى كرده بود خداحافظى كرد و بعد از ظهر آن روز دوباره براى ديدار از ما آمد . حاجى ميرزاى كاشف كه اكنون كاشف السلطنته ناميده مىشد ، و مدت دهسال

--> ( 1 ) - اسدآباد و كسكك جزء دهات تربت حيدريه ضبط شده است . ( 2 ) - Resaldar