چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )

38

خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )

طبق نوشته‌هاى وى سى و هشتمين پشت شيخ به حضرت ابراهيم مىرسد . وى اصل و نسب عرب داشته و به سال 1048 م . در نزديكى ترشيز « 1 » به دنيا آمد و در سال 1141 م . وفات يافت . نوشته‌اى بر قسمت داخلى طاق بناى اصلى تاريخ 1456 م . را بر خود داشت و اشعارى كه بر روى سنگ قبر شيخ ديده مىشد بتاريخ 1544 م . و به فرمان امپراتور همايون نقر شده بود . در اطراف مرقد شيخ مقبره‌هاى متعددى قرار داشت كه تاريخ آنها از 1612 م . تا 1642 م . بود ولى بطور كلى اثرى از اين قديم‌تر در محل ديده نمىشد . تربت‌جام در 96 ميلى مشهد واقع است . در راه به محلى برخورديم بنام لنگر « 2 » كه در آن ويرانه‌هاى يك مقبرهء قديمى و آب‌انبارى پر از آب قرار داشت . هنوز در اثر تبى كه در ناحيه رود كشك بدان گرفتار شده بودم چنان احساس ضعف مىكردم كه نتوانستم همراه با نپير و دوك به شكار و گردش در اطراف اين محل بپردازم . اردوگاه بعدى ما در محلى بود بنام كاريزنو كه به فاصلهء هيجده‌ميلى از محل فعلى ما قرار داشت . در اين ناحيه ويرانه‌هاى زياد و كاريزهاى قديمى به طول چندين ميل به چشم مىخورد و حكايت از اين داشت كه روزگارى در اين دشت رونق كار و زندگى خيلى بيشتر از آنى بوده است كه ما در آن موقع ناظر بوديم . فريمان دهكدهء نسبتا بزرگى بود كه دور تا دور آن را كشتزارهاى يونجه دربرداشتند . در شمال غرب دهكده و نزديك به بزرگراه ، رباط جديد و مناسبى بر پا شده بود كه بناى آن به نصرت الملك رئيس ايل تيمورى نسبت داده مىشد . اين تيمورىها از نژاد تاتار هستند كه امير تيمور ( 1405 - 1369 م . ) آنها را از طريق سوريه به خراسان كوچ داده است . اين عده كه در حدود 20 هزار خانوار بودند به پيروى از نام تيمور به تيموريان مشهور شدند . تيمور اين مردم را ابتدا در بلخ اسكان داد و سپس زمانيكه دخترش را به عقد مير سيد كلال « 3 » نامى كه در كنار رود سيحون زندگى ميكرد ، درآورد ، آنها را به عنوان جزئى از جهيزيه دخترش به وى بخشيد . مير سيد كلال تبار عربى داشت و در امور مذهبى مراد و مرشد امير تيمور بود . بعد از آنكه سيد درگذشت اين طايفه كه ثروت او به شمار مىرفت ميان پسران وى تقسيم گرديد . يكى از پسران وى سيد مير شهيد يا مير شاه خان بود كه چهار هزار خانوار سهم وى گرديد و او آنها را از بلخ به هرات منتقل نمود . شمار اين عده ظاهرا در هرات رو به افزايش نهاد بطوريكه بعد از محاصرهء هرات در

--> ( 1 ) - ترشيز امروز كاشمر خوانده مىشود . ( 2 ) - لنگر دهى است در 24 كيلومترى غرب تربت جام و مزار شاه قاسم انوار در اين دهكده است شاه قاسم انوار ، صوفى و شاعر بوده است . ( 3 ) - امير سيه كلال نيز آمده است . ص 109 جغرافياى حافظ ابرو .