چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )

39

خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )

سال 1883 م . توسط محمد شاه قاجار نزديك به هشت هزار خانوار از آنها تحت سرپرستى رئيس آنها قليچ خان كه از نوادگان مير شاه خان بود به خراسان منتقل گرديدند . قليچ خان بعدها در اين ناحيه قدرت زيادى كسب نمود و توانست سرپرستى نواحى جام ، باخرز خواف و زورآباد را با عنوان امير عهده‌دار شود . گفته مىشود كه در حال حاضر دو هزار خانوار از اين طايفه در هرات ، سبزوار و فراه زندگى مىكنند . در سال 1897 م . در حدود صد و بيست خانوار آنها از مرز افغانستان گذشته و به ايران وارد شدند . مقامات افغانى زمانى متوجه شدند كه ديگر دير شده و اين عده در قلمرو حكومت ايران بودند و هرچه دولت افغانستان كوشيد تا آنها را برگرداند نپذيرفتند . در حال حاضر شمار تيمورىها در ايران به شش هزار خانوار مىرسد . يك ميل بعد از باقرآباد به يك رباط آجرى ويران و بعد به دهكدهء سنگ‌بست كه در سمت راست آن گنبد و مناره‌هاى مقبرهء اياز « 1 » غلام و وزير سلطان محمود غزنوى قرار داشت ، رسيديم . در تاريخ يمينى آمده است كه بناى رباط سنگ‌بست بدست ارسلان جاذب « 2 » والى طوس در زمان سلطان محمود غزنوى ( 1028 - 997 م . ) انجام يافته است و آرامگاه وى نيز در همان مكان قرار گرفته است . بقاياى مربوط به اين مقبره احتمال دارد كه همان آثار باشد . از اين محل كه گذشتيم بعد از عبور از چند تپه و پيمودن مسافتى سربالا ، اولين منظره از مشهد به چشم ما خورد . البته اين صحنه‌اى است كه هر زائرى كه از اين سمت يعنى هرات براى زيارت به مشهد مىآيد ابتدا با آن برخورد مىكند . به طرق كه رسيديم در كنار يك بناى بزرگ كه در جنوب اين دهكده واقع بود اردو زديم . اين بنا داراى گنبدى سرپوشيده و ايوانى بزرگ كه ارتفاع آن به چهار متر و نيم تا پنج متر مىرسيد . اين بنا مقبرهء شخص معروفى بوده ليكن در حال حاضر آنچنان ويران شده بود كه نمىشد آن را بازشناخت . نوشته‌هاى موجود در آن به كلى از بين رفته بودند و اصلا نمىشد فهميد كه چه كسى و براى چه منظورى اين بنا را ساخته است . در جلوى اين بنا سه مقبرهء باشكوه كه سنگهاى آنها از مرمر سياه بوده‌اند قرار داشت كه اكنون شكسته شده و شكل اوليهء خود را از دست داده بود . بنا بر آنچه صنيع الدوله « 3 » نقل مىكند يكى از اين سنگ

--> ( 1 ) - و ( 2 ) - براى اطلاع بيشتر از اين آثار باستانى به جلد اول كتاب آثار باستانى خراسان تأليف عبد الحميد مولوى كه از محققين صاحب نام و فاضل خراسان بودند مراجعه شود . اميد است مجلدات ديگر اين كتاب به همت نزديكان آن مرحوم كه راجع بساير آثار باستانى خراسان است بزيور طبع آراسته گردد . ( 3 ) - منظور محمد حسن خان اعتماد السلطنه ، رئيس دار الترجمه مخصوص و وزير انطباعات ناصر الدين شاه بوده است و كتب مطلع الشمس و منتظم ناصرى و مجلدات مرآة البلدان از آثار او است .