چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )
27
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )
ماه ژوئن براى همگى ما ، ماه خستگى و بيمارى بود . نپير و من و بيشتر افراد اردوگاه از تب شديد رنج مىبرديم . دماى هوا بطور وحشتناكى بالا بود و حتى در سايه و درون چادرها به چيزى حدود 34 تا 37 درجه سانتى گراد مىرسيد . در ماه ژوئيه ، آمدن سروان دوك « 1 » كه پزشكى حاذق و در مشهد اقامت داشت باعث خوشحالى و مسرت بسيار ما شد . درمانگاه موقتى كه او برپا كرد به زودى از بيماران دهاتى افغانى آن ناحيه ، اردوگاه خود ما و پست مرزى افغان پر شد و دكتر نيز تلاش و كوشش فراوانى براى نجات بيماران مىكرد . افراد هيأت روسى نيز به اندازهء ما مريض و بدحال بودند . م . ايگناتيف حال بسيار بدى داشت و مانند من شش ماه از اين بيمارى در رنج و زحمت بود . در پست مرزى كشك چهارصد نفر غير از آن عده كه در اردوگاههاى روسى از بيمارى رنج مىبردند ، در بيمارستان تحت مراقبت و رسيدگى قرار داشتند . بدينترتيب بر همگان ثابت شد كه درهء كشك ناحيهاى بدآب و هوا و براى اقامت بسيار ناسالم و خطرناك است . مأموريتى كه ما در پى انجام آن بوديم ما را در تماس مستقيم و دائم با دهنشينان افغانى در اين منطقه قرار داده بود ، و آنچه كه براى من بسيار جالب بود اين بود كه اين مردم با وجود فاصلهء نسبتا زياد و دور هنوز ارتباط تجارى خود را با هندوستان حفظ كرده بودند . مالكى را ديدم كه مدعى بود مدت زمان زيادى در هوتى مردان نزديك پنجاب زندگى كرده است . سايرين نيز آشنايان و بستگان نزديكى در هندوستان داشتند . تمام ارتباط و تجارت افغانها با هندوستان است . آنها به هندوستان علاقهء شديدى دارند . بسيارى از آنان در هندوستان براى خدمت در ارتش و يا كار كردن در جادهسازى يا كشيدن خط آهن داوطلب هستند . تعداد افغانىهايى كه به نحوى مدتى را در هندوستان گذراندهاند بسيار زياد است ، و اينان تقريبا در سرتاسر افغانستان پراكنده هستند . زمانيكه در كويته بودم عدهء زيادى افغانى را از ايلهاى غلزايى و هزاره مىديدم كه براى كشيدن خط آهن به اين منطقه مىآمدند . اين ارتباط مستمر افغانىها با هندوستان سبب شده بود كه آنها از نظر فكرى بيش از اندازه به اين كشور نزديك شوند و احساس تمايل كنند . در نزديكى مرز افغانستان با روسيه چنين حالتى ديده نمىشود . اصلا تجارتى با اين كشور صورت نمىگيرد افغانها به عنوان داوطلب در قواى نظامى به كار گرفته نمىشوند و براى آنها فرصت و شانس گرفتن كار نيز بسيار اندك و محدود است . فقط زمانيكه خط آهن مرغاب كشيده مىشد ، تعدادى افغانى نيز به كار گرفته شدند فرصتهاى مشابهء ديگر را اصلا من سراغ ندارم و به ياد نمىآورم .
--> ( 1 ) - Captain . Duke