بلند محصور شده بود كه به سختى مىشد از دور آن را تشخيص داد . فقط آن قسمت از ديوار شهر كه از درختان بالاتر قرار داشت قابل رويت بود . سبزوار را شهر مىنامند در حالى كه تمام مردم در خارج آن زندگى مىكنند . در باغى نزديك حوض انبار واقع در كنار دروازهء شهر اردو زديم . حوالى غروب به بازديد حاكم رفتم . بازارى در نزديكى دروازه قرار داشت و پنج يا شش مغازه شكار پورى هندى « 1 » را شامل مىشد و زمانى كه از آن مىگذشتيم احساس تنهايى و غربت عجيبى به من دست داده بود . قلعهء اصلى تقريبا خالى از سكنه بود و در آن جز ويرانه‌هايى چند و انباشته‌هايى از خاك و سنگ و گودال‌هايى از آب ، چيز ديگرى ديده نمىشد . در وسط اين ناحيه بنايى بزرگ و مربع شكل كه محل سكونت حاكم بود قرار داشت . اين ساختمان بيش از حد كهنه و قديمى بود ليكن از ايوان بالاى آن چشم‌انداز بسيار زيبا و جالبى از شهر ديده مىشد . آفتاب در حال غروب كردن بود و آنچه را كه تا دور دست شاهد آن بودم دشتى بود سرسبز و سرشار از طراوت و شادابى و سكون . هوا خنك و ملايم بود و بعد از گرمايى كه در فراه تحمل كرده بوديم برايمان خيلى خوشايند و لذتبخش بود . آنچه بيش از همه جلب توجه مىكرد ويرانه‌هاى قلعهء قديمى و بزرگى بود كه به آن قلعهء دختر « 2 » مىگفتند . اين قلعه همچون تاجى بر روى يك سلسله تپه‌هاى بلند واقع در سه ميلى جنوب شهر قرار گرفته بود . ديوارهاى اين قلعه قديمى به موازات رود تا محل شكستگى آن پيش رفته ، و ظاهرا فضاى نسبتا زيادى را نيز دربرمىگرفته است . ديوارها تماما از آجر و سنگ ساخته شده بود . بناى قلعه براساس روايت‌هاى محلى به زال پدر رستم نسبت داده مىشد . روبروى قلعه و درست در زمين‌هاى هموار آندست رود بقاياى ديوارهاى گلى يك شهر قديمى نمايان بود . گفته مىشد كه بر روى تپه‌هاى آنسوى اين ناحيه نيز قلعه‌اى ديگر قرار داشته است . سبزوار كنونى فقط قسمت مركزى آن شهر قديمى را تشكيل مىدهد كه افراد محلى بناى آن را به آتش‌پرست‌ها نسبت مىدهند و هنوز باقيمانده‌هاى ديوارهايى كه آن را محصور مىكرده‌اند در سمت غرب به خوبى قابل تشخيص است . در چهارده ميلى هرات در محلى بنام حوض ميرداوود « 3 » به يك رباط يا كاروانسراى مربع شكل بزرگ آجرى و خيلى كهنه برخورديم كه بر خلاف بناهاى ديگر اثرى از ويرانى در آن ديده نمىشد . از عمر اين بنا سالهاى زيادى مىگذشت و بقدرى كثيف بود كه حتى

--> ( 1 ) - Shikarpuri Hindus ( 2 ) - قلعه‌اى نزديك سبزوار و سبزوار شهرى است كه با كمى فاصله از هرات واقع شده است ( 3 ) - رباطى است كه در شاهراه اصلى هرات به سبزوار قرار گرفته است . فرهنگ جغرافيائى افغانستان تاليف آدامك ( مجموعهء كتابخانه مركزى دانشگاه تهران )