چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )
مقدمه 12
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )
در 22 ژوئيه سال 1880 ميلادى رسما امير افغانستان شد 31 . دربارهء اين كتاب نويسندهء كتاب سفر خود را كه جنبه سياسى داشته است در همين زمان شروع كرده است و مأموريت داشته است تا مرزهاى بين افغانستان و روسيه را تعين نمايد كه در متن كتاب بدان اشاره كرده است . چون شناخت مرزهاى ايران و آشنائى با آن مراكز براى دولت انگليس امرى حياتى بوده است . لذا به سمت كنسول بريتانيا در مشهد منصوب مىگردد . به علت آشنائى بزبانهاى فارسى و تركى مشگلى براى شناخت مردم نداشته است . سرتاسر مرزهاى ايران و روسيه را مىپيمايد . به داخل ايران سفر مىكند . بعنوان اولين سياح با تراكمه داخل مرز ايران آشنائى پيدا مىكند . قبايل مختلف تركمن ، گوكلان ، يموت و . . . شرح مىدهد از طريق جنوب خراسان به سيستان سفر مىكند . مرز افغانستان با سيستان را مورد مطالعه قرار مىدهد . تمام مسيرى كه پيموده است توصيف مىكند كه در متن كتاب آمده است . مطالب كتاب را مىتوان به سه بخش تقسيم كرد . بخش اول موضوع سياسى كتاب است كه مؤلف سرتاسر مرزهاى شمالى خراسان و شرق ايران با روسيه را پيموده است تا آگاهى كامل از حمله احتمالى روسها به ايران و افغانستان داشته باشد ، بعلاوه سپاهيان ايران را مورد ارزيابى دقيق قرار داده است . با كليه حكام شهرستانهاى خراسان آشنائى كامل پيدا كرده و قدرت نظامى طوايف ايران را به خوبى سنجيده است . بحث سياسى جالبى راجع به افغانستان دارد كه بسيار ارزشمند است كه در بخش آخر كتاب آمده است كه مىتوان به نيات دو ابرقدرت در آن زمان در مورد تصرف افغانستان پى برد . قسمت دوم مسئلهء اقتصادى است . مؤلف در طول سفرش در شهرهاى خراسان و بخصوص در نوار مرزى بنيهء مالى دولت ايران را ارزيابى كرده است . بخصوص در سيستان كه زمانى انبار غله ايران بوده است . ولى دانسته است چنانچه مسير رودخانه هيرمند به داخل ايران بسته شود كليه مناطق سيستان و نواحى اطراف تبديل به صحراى خشك و لم يزرع مىگردد . مقدار برداشت غله و درآمد ساليانه شهرستانهاى خراسان را يادداشت كرده است و دقيقا مىدانسته است كه كدام يك از شهرستانهاى خراسان نسبت به ديگرى از لحاظ برداشت غله و حاصلخيزى برترى دارد و چه محصول در چه منطقهاى بهتر به عمل مىآيد . نفوذ اقتصادى دولت روسيه را در ايران مورد توجه خاص قرار داده است . هميشه دادوستد روسها