شهرتى هم در شهر دارد كه فارس با آصف الدوله شد ؛ ولى حقيقت ندارد و هنوز كار او به جائى نرسيده . مىدانيد شاه هم قلبا با آصف الدوله بد است . فرضا هم با حاجى آصف الدوله بشود ، بهتر از شعاع السلطنه است . زيرا كه شعاع السلطنه به خيال بنادر افتاده ؛ اگر سال نو باقى بود ، يقينا بنادر را ضميمهء فارس كرده بود . زياده مطلبى نيست . غلام خانزاد ، احمد . جمعه 22 جمادى الاخر 1320 قمرى « 36 » فرزند عزيز مكرم ايام مسافرت من امتداد بهم رسانده و كاغذهائى كه از تهران آورده بودم ، تمام شده است و از صفحات مراسلات كاغذ مداخل مىكنم و رفع حاجت مىشود . امروز كه جمعه 22 است ، حرم جلالت با امين الحرم آمدند . شاه تقريبا 27 وارد رشت مىشوند . ديروز هم حضرت شعاع السلطنه پيش از ظهر از كاروانسراى سعدآباد گذشته و به چاپارى گذشته است . ظن غالب آنست كه شاه ، غره وارد رشت مىشود . حضرت اقدس « 37 » هم از آستارا در ركاب به رشت مىآيد . از آنجا دو روايت است : يكى آن‌كه تا قزوين مىآيد و از آنجا با كالسكه مىرود ؛ و ديگر ، از راه طارم و خمسه . من هم روزى كه بارخانه به يوزباش چاى « 38 » برسد ، با همين وضع مختصر مىروم اردو . بعد از ملاقات و زيارت ، همه‌جا دنبالهء اردو را مىگيرم و مىآيم تهران . هنوز از سردار « 39 » خبرى ندارم . حدس بيگلربيگى اين بوده است كه ، سردار تا بادكوبه در ركاب است و از آنجا چون لوازم سفر خشكى ندارند ، از راه دريا خواهد آمد و تقريبا ده روز پيش از ورود شاه در رشت خواهد بود . ولى بيگلربيگى با امير اكرم رفتند به آستارا ؛ سردار بىمنزل مانده و به او بد مىگذرد و ناچار است از جلو بيايد . حاجى رئيس و حاجى معزز پنج‌شنبه سىام « 40 » ، وارد دوده « 41 » شدند ؛ در حالتى كه جناب شيخ الاسلام و آخوند حاجى ملا يوسف هم اينجا بودند ، فرصت صحبت مفصل نشد . حاج معزز از من اذن زيارت خواست و

--> ( 36 ) - اين نامه از قزوين به بندر بوشهر ارسال گشته است . به هنگام سفر دوم مظفر الدين شاه به فرنگستان ، حسين قلى خان براى استراحت به املاك خويش در زنجان رفت . سفر دوم شاه ، به مدت شش ماه و بيست و دو روز به طول انجاميد ؛ يعنى از 29 ذيحجهء 1320 قمرى تا 21 رجب 1321 قمرى ( ورود به تهران ) . در طى اين مدت ، حسين قلى خان در زنجان باقى ماند و سپس همراه اردوى شاه به تهران بازگشت . اين نامه مربوط به زمانى است كه حسين قلى خان براى پيوستن به اردو ، به قزوين آمده است تا به استقبال شاه برود . ( 37 ) - منظور محمد على ميرزا وليعهد است . ( 38 ) - يوزباش چاى يا يوزباشى چاى نام دهى است از دهستان طارم سفلى بخش سيردان شهرستان زنجان . ( 39 ) - منظور سردار اكرم است . ( 40 ) - در اصل : سيم . منظور پنج‌شنبه 30 جمادى الاول 1320 قمرى است . ( 41 ) - دو ده يا دو دهه نام دهى است از بخش ضياءآباد شهرستان قزوين .