شنبه 27 ذيقعدهء 1319 قمرى هو فرزند مكرم پاكتى در ششم شهر ذيقعده نوشته بوديد ، در هشتم مىآيد . اگرچه در جوف بود و خيلى اظهار احتياط در پستخانه‌ها كرده بودند ، ولى مطلبى كه مهم باشد نداشت . از اخبار تهران ، سپرده‌ام كه نورچشمى مجير السلطنه بنويسد . پول را مسلما قرض كرده‌اند و سفر فرنگستان هم يقين است « 19 » . از بابت طلب و كار هر دو ، برخى مشكلات هست و حتى با وجود وعده‌هاى صريح دربارهء حاجى آصف الدوله و علاء الدوله ، با دو واسطهء بزرگ پرزور مثل سپهسالار و مشير الدوله ، معلوم نيست به آن‌ها حكومتى بدهند . سابقا نوشته بودم 4200 تومان خدمت ناصر السلطنه از بابت جنس خالصه نقد اطاعت شد ؛ حالا مبتلاى ادعاى حاجى سعيد الملك از بابت خرج اردوى مغان‌ام كه هيچ كس صلاح خود را نمىداند تصديق كند كه ، قرض دولت است و دخلى به نظام السلطنه ندارد . ميرزا نور الله خان هم فرصتى بدست آورده ، بيست هزار تومان ادعاى اختلاف حساب مىكند . اين ناخوشى چهل روزه ، عايق كشاكش محصل شده است ؛ و الا حالا اثرى از من باقى نبود . معين التجار هم كه توقعش حد ندارد ، هر جاشوى بوشهرى كه تلگراف شكايت مىكند ، حاجى سه روز با من قهر دارد . خدا رحم كرده است كه جز در حضور اتابك و حاجى امين السلطنه ، در نزد احدى اعتبار ندارد ؛ ولى اسباب فساد او از هر جهت مهيا است . خداوند رفع شر او را بكند و تا اين دستگاه برپا است ، جز تحمل و مدارا علاجى نيست . سابقا هم نوشته بودم ، اگر از دست حاجى سعيد الملك و ميرزا نور الله خان خلاص شوم ، فورا با درشكهء چاپارى به قزوين مىروم و تا آخر سال در قزوين و خمسه خود را مشغول خواهم كرد . عمر كوته‌بين و اميد دراز . وزير مختار خيال دارد خودش از راه بوشهر بيايد برود لندن و خانمش از راه انزلى مىرود . اين كاغذ را كه مىنويسم ، اطمينان ندارم شما آنقدر زود بوشهر باشيد كه اين كاغذ به شما برسد ؛ به علت آنكه مشير الدوله آدم منافقى است و كمال حمايت را از امان الله خان « 20 » دارد . اين مردم هم به هواى دريابيگى كه در آن چند سال از او فايده‌ها بردند ، چه در بوشهر و چه در تهران ، از امان الله خان و سديد السلطنه حمايت دارند . شما هم كه از ابتدا با امان الله خان و سديد السلطنه و سايرين كارتان به سختى كشيده است . ارباب هم كه باطنا با شما بد است . وزير عدليه « 21 » هم آدم بىمصرفى است ، با امان الله خان هم نسبت و خصوصيت

--> ( 19 ) - اين استقراض نيز از دولت روسيه به عمل آمد ؛ چرا كه طبق شرايط استقراض نخستين ، دولت ايران ملزم بود با رضايت روسيه اقدام به استقراض نمايد . از اين گذشته ، روس‌ها توانستند قرارداد تجارى پيشين ( مفاد تجارى تركمانچاى ) را نيز لغو و قراردادى تازه با دولت ايران منعقد سازند . انعقاد اين قرارداد ، موجب نارضائى عميق تجار ايران شد . ( 20 ) - منظور امان الله خان احتشام انور كارگزار بوشهر است . ( 21 ) - منظور ميرزا غلامحسين خان غفارى امين خلوت صاحب اختيار برادرزادهء فرخ خان امين الدوله است .