حالا هم هر ساعت كه دولت مايل باشد ، او را اعراب ، بلكه كنيزهاى سياه ، زنجير كرده و تحويل مىنمايند . با آن اطمينانى كه به دولت داده است ، رفته است سفارت روس را هم ديده است و به او حالى كرده كه معز السلطنه « 15 » با انگليس‌ها بند و بست و مواضعه دارد ، اگر نفوذ و قدرت خودتان و جانب اعراب آن صفحه را مىخواهيد ، بايد از اقتدار او كاسته شود . به همين جهت ، وقتى كه وزير مختار انگليس ، به‌طور خيرخواهى و دوستانه توسطى كرده بود كه گمرك را به خود شيخ وابگذارند و بلژيكى را نگذارند ، خود وزارت خارجه ، واداشت روس‌ها به‌طور شخصى اظهار كردند كه ، دولت انگليس حق گفتگو و توسط و دخالت ندارد و حكما بايد محمره هم مثل انزلى باشد . هركس مخالفت كند ، جهاز جنگى روس ، بدون مطالبهء خرج ، براى پيشرفت اين مطلب و تقويت كار گمرك و اجزاء گمرك حاضر است . تمام اين‌ها ، اسبابى است كه امان الله خان فراهم آورده و تطميع و تسهيل كرده است و به همين ملاحظه بود كه در تلگراف ، اصرار به آمدن حاجى رئيس كردم . يقين دارم به دستور العمل و تحريك امان الله خان ، شاهزاده با معز السلطنه هم كنار نمىآيد و بدسلوكى خواهد كرد . عربستانىها هم با پسر پادشاه « 16 » ، جز تمكين و تسليم چاره‌اى ندارند . تلگراف شاهزاده ، از دو منزلى دزفول رسيده است ؛ حالا در عربستان تشريف دارند . از جمله چيزهاى خطرناك و خطاى فاحش ، ذكر اسم خريدارى محمره است . به محض آنكه سالار الدوله دانست كه ممكن است محمره خريد و فروش شود ، تمام آن قطعه را از جزاير و سواحل ، فرمان ملكيت صادر خواهد كرد ؛ چنان‌كه خمسه ، خوئين « 17 » و انگوران « 18 » را ملك كرد ؛ هرگز به خيال احدى نمىگذشت . اعتقاد من اين است ، حاجى رئيس بيايد با اتابك و مشير الدوله و خود مسيونوز كنار بيايد ؛ يك مبلغى به اسم گمرك محمره ، كسر ماليات مىگذارند . در سنهء 1299 كه ميرزا نصر الله و حاجى حسن مرحوم را فرستادند ، همين ماليات امروزى را به آن‌ها پيغام دادم و نوشتم اين مقدار را به اسم گمرك بدهيد ، براى يك روز ، باز ماليات محمره را سبك خواهد كرد . از اين گذشته ، دولت بايد ملاحظه مىكرد ، على الرغم معز السلطنه كه اثبات ملكيت و خالصگى در آن حدود مىكند ، به سهولت وا مىگذاشت ؛ نه حاكمى مثل سالار الدوله در عربستان بود ، نه مخل و دشمنى مثل امان الله خان و نه اعراب گوششان آشنا به پاره‌اى مطالب شده و نه دولت روس قدرت عبور و اظهار مداخله در خليج فارس را داشت . تمام اين‌ها معالجه پذير است ، به شرطى كه حرف بشنوند و تحمل ده - پانزده هزار تومان ضرر عاجل مسافرت حاجى رئيس را معجلا بكنند و سليقهء معوج خودشان را كنار بگذارند . چيزى كه معالجه ندارد ، امان الله خان است كه در خدمت او كار اين خانواده مرتب نمىشود ، بلكه كار تمام خليج فارس .

--> ( 15 ) - منظور شيخ خزعل معز السلطنه است . ( 16 ) - منظور ابو الفتح ميرزا سالار الدوله پسر مظفر الدين شاه است . ( 17 ) - خوئين نام قصبه‌ايست از دهستان ايجرود بخش مركزى شهرستان زنجان . ( 18 ) - انگوران نام دهستانى است از بخش ماه‌نشان شهرستان زنجان .