حسين قلى خان نظام السلطنه مافى
404
خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )
خدا و پيغمبر خدا ( ص ) آسايش مردم را و آبادى ولايت را بايد صرف نظر كنم و نگيرم . بعد هم از خداى تعالى عوض بخواهم و بدنام سالى مبلغهاى گزاف تفاوت عمل و مداخل حكومت عربستان باشم . با اينهمه سختگيرى ديوان و وازدن مخارج ، باز امسال سيصد تومان مخارج خرج حمام جديد قلعهء سلاسل كردم . اين هم يك مرضى براى من شده است . با آن همه ، شكايتى كه از وضع حاليه ، مردم دارند كفران نعمت است . آن كس كه منجمله اطلاعى به احوالات رجال دارد ، مىداند كه من چه مىنويسم . اميرنظام صاحب ديوان ، قوام الدوله ، امين الدوله و مؤتمن السلطنه كدام يكى از اشخاص براى دولت و ملت و افراد از هرطبقه از اين مردكه « 54 » بهتر است . فحش اين « 54 » بمراتب از مرحبا و چم و خم اين اسامى ترجيح و تفضيل دارد و از روى انصاف براى دولت دلسوزتر و مطيعتر و بىغرضتر هم هست . پناه بر خدا هرگاه يكى از اين اشخاص قادر و صاحب مسند مستقل شوند . ملاحظهء حالت وزير دفتر را بكن ، حساب كارها را از اين پايه بردار . اين وجود عزيز ، متدين به دين است ، قرآن مىخواند ، نماز مىخواند ، روزه مىگيرد و حامى مذهب اسلام است . بذل دارد ، رقت قلب دارد . اگر فحش و تندى دارد ، شوخى و مطايبه و مهربانى هم كه تلافى آن را بكند دارد . خداى نخواسته معين الملك يا ميرزا ملكم اين درجه را بهم برسانند ، بايد براى اهل اسلام و مذهب اسلام مجلس ختم گذاشت . به مرگ سعد الملك ، راضى هستم كه مرا سائل به كف بكند و همينطور صدر اعظم باشد . چيزى كه هست ، در حكومت راضى نيستم باشم و محبت نداشته باشد . ولى در صورتى كه در تهران باشم يا مرخص كند كربلا بروم ، از تمام دنيا محض خير عموم خلق چشم مىپوشم و دعاى بقاى او را واجب مىدانم . حالا هم كه با من مهربان شده است ، من جانب الله است و دخلى به خودش ندارد . خيريت و صلاح من در اين است . از خدا دان خلاف دشمن و دوست * كه دل هردو در تصرف اوست بايد صبر و تحمل كرد . بارى ، بعضى تلگرافات در اين دو سه روزه شده . سئوالا و جوابا ، نسخهء همه را براى اطلاع تو فرستادم . پيوست سوم بعضى مطالب را در ضمن اختلاف حساب ننوشتم ، ولى انتظار دارم كه اول اين فقرهء مخارج پل يك طرفى بشود . آنها چون جزئيات است و اغلب سند تلگرافى دارند و بعضى هم سند تحريرى دارند ، هرطور باشد تا بناى گذشتن مفاصا بشود ، به هرتدبيرى هست سند خرج آنها صادر مىشود . خرج عمدهء ما بنائى كنار كارون است . خرج پل خراب شدهء سر صاحبخورده كه بلاى جان من و جمع كثيرى شده و در واقع ميرزا صادق خان و برادرش را هم كه زير پل مقيم بودند ، آن فرار كردن از و با دربدر كرد
--> ( 54 ) - مقصود امين السلطان است .