يحيى دولت آبادى
82
حيات يحيى ( فارسى )
وليعهد تحصيلاتش ناتمام مانده است ولى در مدت اقامت آذربايجان و گرفتار بودن بانقلابات سياسى و نظامى چه از طرف روسها كه چند سال سخت در فشار بوده است و چه از طرف عثمانيان كه اخيرا مبتلا شده تا يك اندازه معلومات سياسى و نظامى حاصل كرده است و بر اوضاع دنيا اندكى آگاه شده پيشكارى شخصى او در اينوقت با موثق الملك است كه با من سابقه دوستى دارد ميرزا سيد على خان موثق الملك پيرمردى است كه سالها از مقربان مظفر الدينشاه بوده است با روحيات كهنهپرستى انقلابات تجددخواهى اخير و حوادث بسيارى كه در سالهاى اخير روى داده تغييرى در احساسات او نداده است وليعهد را مظفر الدينشاه جوانى و آذربايجان را همان ايالت سى سال پيش تصور مينمايد و با افكار كهنه خود با كمال بيحالى در خانهء وليعهد رياست مىكند پاسى از شب ششم محرم 1337 هجرى گذشته با تشريفاتى كه از طرف ولايتعهد بجا آورده شده است بخانهء موثق الملك وارد شده صبح فرداى آن بملاقات وليعهد ميروم . وليعهد از ملاقات من اظهار مسرت كرده در تنگناى محيط نظامى اجنبى كه واقع بود همه روزه ساعتى چند با نگارنده درددل و صحبت مينمود گفتم تنگناى نظامى بيگانه بلى قشون ترك در تبريز گرچه به ظاهر متعرض مقام ولايتعهد نشده است و احترامات صورى او را تا يك اندازه رعايت ميكردند ولى تمام اختيارات را از دست او گرفته در تمام كارها دخالت مينمايد نهايت براى حفظ صورت يك شخص ايرانى طرفدار سياست عثمانى را براى همين كار از خارج با خود آورده به پيشكارى آذربايجان منصوب ساخته مقاصد كشورى را بدست او جارى مينمايد و والى كه از تهران منصوب بوده بمركز بازگشت نموده است البته نصب والى تازه برعايت نزاكت با دستخط وليعهد بوده است . والى تازه مجد السلطنه اروميه ايست اين شخص سالها در قشون ايران خدمت كرده در هنگام تجاوز قشون روس به خاك آذربايجان با آنها طرف شده و خسارت ديده بالاخره در تفليس اقامت گزيده موزهئى از آثار قديم فراهم آورده است در جنگ ميان ميان مسلمانان و ارامنه بحمايت مسلمانان برآمده بالاخره خانهء او در تفليس يغما